İlköğretim matematik öğretmen adaylarının üretken yapay zekâ aracı (ChatGPT) kullanarak problem kurma deneyimleri
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Eskişehir Osmangazi Üniversitesi, EĞİTİM BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ, MATEMATİK VE FEN BİLİMLERİ EĞİTİMİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: İREM OKUYAN
Danışman: EMRE EV ÇİMEN
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Araştırmanın amacı ilköğretim matematik öğretmen adaylarının ChatGPT üretken yapay zekâ aracını kullanarak kurdukları problemlere yönelik deneyimlerini ince-lemektir. Araştırmanın amacı ile ilişkili olarak; alt amaçları, öğretmen adaylarının problem kurma ve yapay zekâ araçları konusundaki görüşlerini almak, kâğıt-kalem kullanarak ve ChatGPT kullanarak problem kurma deneyimlerini incelemek ve uygulama sonrasında gö-rüşlerini almaktır. Yöntem: Bu çalışma nitel araştırma yöntemlerinden durum çalışması deseninde bir araştırmadır. Çalışma grubu 2024-2025 eğitim öğretim yılının güz döneminde Eskişehir Osmangazi Üniversitesi İlköğretim Matematik Öğretmenliği lisans programında öğrenim gören Matematikte Problem Çözme zorunlu dersini alan öğretmen adaylarından oluşmakta-dır. Verileri toplamak için Uygulama Öncesi Görüş Formu, Görev Formu-1 (Kâğıt-Kalem Kullanılan), Görev Formu-2 (ChatGPT Kullanılan) ve Uygulama Sonu Görüş formu kulla-nılmıştır. Uygulama Öncesi Görüş Formunda öğretmen adaylarının problem kurma ve üret-ken yapay zekâ araçları ile ilgili görüşlerini almak için açık uçlu sorular yöneltilmiştir. Gö-rev Formu-1 ile öğretmen adayları kâğıt-kalem kullanarak problem kurmuşlar ve kurdukları problemler "Problemler İçin Değerlendirme Çerçevesine" göre incelenmiştir. Görev Formu-2'de ise adayların ChatGPT üretken yapay zekâ aracını kullanarak kurdukları problemler incelenmiştir. Bu çalışmada öğretmen adaylarının serbest, yarı yapılandırılmış (sonu-ca/birime, işleme ve problem cümlesine uygun) ve yapılandırılmış üç türde beş farklı prob-lem kurmaları istenmiştir. Uygulama Sonu Görüş Formunda ise öğretmen adaylarının prob-lem kurma deneyimlerine ilişkin görüşleri alınmıştır. Bu görüş ve görev formlarından elde edilen verilerin analizinde içerik analizi yöntemi kullanılmıştır. Bulgular: Öğretmen adaylarının uygulama öncesi görüş formunda problem kurma kavramını "problem oluşturma" ve "problem üretme" gibi farklı kavramlarla açıkladıkları görülmüştür. Ayrıca adayların problem kurma deneyimlerini en fazla üniversite öğrenim hayatlarında kâğıt-kalem ve defter kullanarak kazandıkları belirlenmiştir. Bu deneyim sıra-sında bağlam oluşturmada ve konu tercihinde zorlandıkları tespit edilmiştir. Üretken yapay zekâ kavramını içeren sorular doğrultusunda ise üretken yapay zekâ kavramını "üretmek" ve "üretken" terimleri kullanarak açıkladıkları; en çok bilinen araçlar olarak ChatGPT'nin ya-nında Gemini ve Microsoft Copilot gibi araçları da bildikleri görülmüştür. Adayların bu araştırma öncesinde yapay zekâ araçlarını ödev/araştırma yapma, bilgi edinme, soru çözme ve soru üretme için kullandıkları belirlenmiştir. Kâğıt-kalem ve ChatGPT üretken yapay zekâ aracını kullanarak üç farklı tür için öğretmen adaylarının kurdukları problemler belir-lenen kriterlere göre incelenmiştir. Kurulan problemlerin çoğunun problem durumu olan ve matematiksel çözülebilir problemler olduğu görülmüştür. Adayların Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Ortaokul Matematik Dersi Öğretim Programı'nda yer alan temalara (2024) göre en fazla "1.Tema: Sayılar ve Nicelikler" kategorisinde bağlamı olan problem kurmayı tercih ettikleri bağlamı olmadan kurulan az sayıda problemin olduğu tespit edilmiştir. Uygulama Sonu Görüş Formuna göre ChatGPT'de problem kurma görevinde zorluk yaşayan öğretmen adaylarının kâğıt-kalem kullanmaya göre daha fazla sayıda olduğu görülmüştür. Adayların zorluk yaşamasının sebebinin çoğunlukla prompt (komut) yazma olduğu belirlenmiştir. Ay-rıca ChatGPT'nin problem kurma deneyiminde hızlı olmasının öğretmen adaylarına zaman kazandırdığı yönünde adayların görüş bildirdiği görülmüştür. Sonuç ve Öneriler: Öğretmen adaylarının kâğıt-kalem ve ChatGPT üretken yapay zekâ aracını kullanarak kurdukları problemlerin genel olarak belirlenen kriterlere uygun olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Adayların ChatGPT üretken yapay zekâ aracını kullanarak problem kurma deneyimlerinde herhangi bir rol atamadan doğrudan problem kurma taleple-rini ilettikleri görülmüştür. Öğretmen adaylarının yazdıkları promptlar (komutlar) incelen-diğinde etkili kullanamadıkları sonucuna ulaşılmıştır. Bu çalışmanın diğer bir sonucu ise öğretmen adaylarının gelecekte mesleklerinde ChatGPT'yi zaman tasarrufu sağlaması ve hızlı bir şekilde farklı türde problemler üretmesinden dolayı kullanmak istemeleridir. Chat-GPT üretken yapay zekâ aracının problem kurma görevlerinde ve çalışma grubu olarak il-köğretim matematik öğretmen adayları ile gerçekleştirildiği bu araştırma, farklı çalışma grupları, farklı üretken yapay zekâ araçları kullanılarak yinelenebilir.