Hamâmîzâde İhsan Dîvânı'nın dinî muhtevâ ve edebî sanatlar yönünden incelenmesi

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Eskişehir Osmangazi Üniversitesi, SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ, İSLAM TARİHİ VE SANATLARI ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2026

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: NURGÜL BAŞER

Danışman: AYNUR KURT

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Türklerin İslâmiyet'i kabulünden başlayarak günümüze kadar gelen edebî birikim içerisinde özellikle Cumhuriyet devrine kadar olan dönemde, İslâmî geleneğe göre şekillenmiş ve Türk edebiyatı alanında çeşitli yönlerden incelenmiş olan edebî metinlerden biri olan dîvânların, sanat yönlerine ek olarak, dini aktarma ve anlatma misyonları da bulunmaktadır. Ancak edebiyat sahasında dîvânlarla ilgili yapılan çalışmalar incelendiğinde, bu eserlerin dinî muhtevâ yönlerinin çoğu kez göz ardı edildiği görülmüştür. Bu çalışmada, eski harflerle basılan en son dîvân olması bakımından da ayrı bir önemi bulunan Hamâmîzâde İhsan Dîvânı'nın hem dinî muhtevâ hem de edebî sanatlar yönünden incelenmesi yoluyla, alanyazındaki bu boşluğu doldurmak amaçlanmıştır. Hamâmîzâde İhsân Dîvânı, matbu bir dîvândır ve İstanbul Ahmed İhsân Matbaasında 1928 yılında basılmıştır. Çalışmanın kuramsal çerçevesi, ilgili Dîvân'da dinî muhtevânın yer aldığı beyitlerdeki edebî sanatların belirlenmesini ve incelenmesini kapsamaktadır. Alanyazın araştırması sonucunda Hamâmîzâde İhsan Dîvân'ında henüz incelenmemiş olduğu tespit edilen dinî muhtevâ ve edebî sanatlar bulunduğundan alanyazına yeni bir katkı sağlanması hedeflenmiştir. Edebî sanatlar ve Allah, peygamber, melekler, âyetler, hadisler ve dinî şahsiyetler Dîvân'da bulunan dinî muhtevâlı beyitlerden örneklerle tespit edilmiştir. Beyitler tek tek incelenerek dini muhtevâya ait kavramlar ve dinî muhtevâlı beyitlerdeki edebî sanatlarla ilgili hususların tümü hakkında nicelik bakımından elde edilen veriler tablolaştırılmıştır.