Çip üzerinde laboratuvar yöntemi ile ağır metallerin filtrasyonu ve in vitro karaciğer mikrofizyolojisi üzerindeki etkisinin araştırılması
TÜBİTAK Projesi, 1005 - Ulusal Yeni Fikirler ve Ürünler Araştırma Destek Programı, 2025 - 2027
- Proje Türü: TÜBİTAK Projesi
- Destek Programı: 1005 - Ulusal Yeni Fikirler ve Ürünler Araştırma Destek Programı
- Başlama Tarihi: Aralık 2025
- Bitiş Tarihi: Haziran 2027
Proje Özeti
Geleneksel ilaç geliştirme çalışmaları sırasında klinik öncesi in vitro ve in vivo denemelerden sonra klinik faz aşamaları sırasında; insan fizyolojisini gerçek manada yansıtmasa da, hayvan deneyleri kullanılmaktadır. Dünya çapındaki genel temayül ise kullanılan hayvanların sayısını azaltmak veya hiç kullanmamaktır. İlaç geliştirme çalışmalarında, ilaçların önemli bir kısmı yan etkilerinden dolayı geri çekilmekte ve maliyeti yüksek olan araştırmalara geri çekilme faktörü de eklenerek, maliyeti ve yıpranma oranını artırmaktadır. Özellikle COVID-19 pandemisi ile birlikte geleneksel ilaç geliştirme ve hastalık tedavi yöntemlerine alternatif, kısa surede cevap verebilen, güvenilir ve maliyeti düşük platformlar çok önem kazanmıştır. Mikro-akışkan sistemler, organların fizyolojik, yapısal, biyolojik ve fonksiyonel olarak benzeşimini yeniden oluşturmak için son yıllarda en çok çalışılan sitemlerdir. Bugüne kadar çoğu doku ve/veya organ tipi; örneğin kan beyin bariyeri, kalp, akciğer, karaciğer, bağırsak, damar sistemi, böbrek ve kas-iskelet sistemi dahil ilgili fonksiyonel alt birimleri yeniden üretmek için başarılı bir şekilde modellenmiş ve çalışmalar sürekli artan bir ivme ile devam etmektedir. Çip üzerinde organ (OOC) teknolojisi; hücre biyolojisi, mühendislik ve biyomateryal teknolojisinin bir kombinasyonu yoluyla mikroakışkan çip ortamında vücut sistemini oluşturmak ve taklit etmek amacıyla bir birine bağlanmış olan kontrol edilebilir mikro ünitelerdir. OOC, rejeneratif tıp ve biyolojik savunma stratejilerinde geniş çapta uygulamalara sahiptir.
Önerilen bu proje ile insan vücuduna benzer fizyolojik sıvı akışı altında kültürlenmiş karaciğerin parankimal ve non-parankimal hücrelerini içeren, karaciğerin Üç Boyutlu (3-B) mikro mimarisine sahip çip üzerinde karaciğer organ modeli oluşturulmasında farklı stratejiler kullanılarak en doğru ve en iyi tasarımın hangi şartlarda olması gerektiği sınanacaktır. Çip üzerinde karaciğer dokusunun, insan fizyolojisini en iyi şekilde mimik edebilmesi için gerçek karaciğer dokusuna çok yakın bir ortama sahip olması gerekir. Bunun için en iyi yolun, organı oluşturacak hücrelerin, insan karaciğer dokusunu oluşturan hücrelerden oluşması olduğu düşünülmektedir. Karaciğeri oluşturan esas hücreler ise primer hepatositlerdir. Primer hepatosit hücrelerine alternatif olarak kullanılan/kullanılabilen diğer hücre hatlarından bazıları, ticari olarak da temin edilebilen HuH-7 ve HepG2’dir. Bu, iki farklı hücre tipinden hangisinin daha iyi çalıştığı ve karaciğer dokusunu mimik ettiğinin araştırılması proje önerisinin hipotezini oluşturmaktadır. HuH-7 ve EA.hy926 hücrelerinden oluşacak olan bir çip tasarımı ile, HepG2 ve EA.hy926 hücrelerinden oluşacak bir çip tasarımı gerçekleştirilecektir. Bu deney tasarımının sınanmasında ise hücrelerin canlılığı ve sayıları, albümin ve GST -Alfa seviyeleri ile gen ekpresyonları test edilecektir.
Karaciğer modellemelerinde primer insan hepatosit hücreleriyle yakın ve benzer karakterlere sahip olan ve alternatifi olarak da kullanılan HuH-7 ve HepG2 hücrelerinin ayrı ayrı başarılı bir şekilde platformlarda kullanıldığı bilinmektedir. Bu iki hücre hattının karşılaştırılması sonucunda hangi hücre hattının kullanıldığı çip tasarımının karaciğerin 3-Boyutlu mikro mimarisini daha iyi mimik edebileceğinin araştırılacağı proje önerimizin sonraki çalışmalara temel olması ve ışık tutmasını beklemekteyiz.