Doğal ve ticari bombus terrestris (Hymenoptera: Apidae) populasyonlarının genetik özelliklerinin mikrosatelit markerler ve mtDNA kullanılarak belirlenmesi
Tez Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Akdeniz Üniversitesi, Ziraat Fakültesi, Zootekni Bölümü, Türkiye
Tez Danışmanı: Fehmi Gürel
Tezin Onay Tarihi: 2018
Tezin Dili: Türkçe
Özet:
Bombus terrestris L. Türkiye ve özellikle de Akdeniz Bölgesi doğal faunasında
en yaygın bulunan bombus türüdür. Aynı zamanda B. terrestris arısı kitlesel olarak
büyük ölçeklerde üretilmekte ve Türkiye dahil çok sayıda ülkede ticari olarak
tozlaşmada kullanılmaktadır. Türkiye’de her yıl yaklaşık olarak üç yüz bin adet ticari
üretilmiş B. terrestris kolonisi tozlaşma amacıyla kullanılmaktadır. Bu çalışmada yedi
doğal (Aksu, Kumluca, Demre, Geyikbayırı, Termesos, Bayatbademler ve Faselis) ve
yedi ticari populasyon (TP1-TP7) olmak üzere toplam 14 populasyona ait, 408 B.
terrestris işçi arı örneğinde genotipik yapı yirmi mikrosatelit lokus ve iki mitokondriyal
DNA gen bölgesi (COI ve cytb) kullanılarak incelenmiştir. Mikrosatelit lokuslardan
elde edilen bulgular, ticari ve doğal populasyonlarda genetik çeşitliliğin yeterli
seviyelerde olduğunu, populasyonlar arası genetik farklılaşmanın ise önemsiz olduğunu
(ikişerli FST değerleri: 0.014-0.045; p>0.05) göstermektedir. Populasyonlarda yüksek
akrabalık (ortalama Fis: 0.234) nedeniyle heterozigot eksikliğine bağlı Hardy-Weinberg
dengesinden sapma görülmüştür. Structure analizinde en iyi K değerine göre
populasyonlar dört ana kümeye ayrılmıştır. Ancak bu dört ana küme arasında geçişlerin
olduğu ve populasyonların kesin sınırlarla birbirinden ayrılmadığı tespit edilmiştir.
mtDNA analizlerinde, COI gen bölgesine göre iki, cytb gen bölgesine göre 6 haplotip
belirlenmiştir. mtDNA analizlerinde, tüm populasyonlarda B. t. dalmatinus alttürüne ait
genotipler saptanırken, B. t. terrestris alttürüne ait genotipler bazı ticari populasyonlar
ile seralara yakın populasyonlarda yoğun olarak belirlenmiştir. Bu çalışmadan elde
edilen bulgular tozlaşma amacıyla ticari olarak üretilen bombus arılarının doğal
populasyonlar ile etkileşimde olduğuna işaret etmekte ve son yıllarda populasyonlar
arasındaki gen akışı ve doğal bombus populasyonlarının genetik yapısındaki değişim ile
ilgili kaygıları desteklemektedir