Buğdayda kök ve kökboğazı çürüklüğü hastalık etmeni mantarların infeksiyonu üzerine çinko beslemesinin etkisi
Tez Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Çukurova Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Toprak, Türkiye
Tez Danışmanı: Zülküf Kaya
Tezin Onay Tarihi: 1997
Tezin Dili: Türkçe
Özet:
Çinko biyolojik membranların dayanıklılığı için gerekli olan bir mineral besin elementidir. O nedenle Zn noksanlığı altında bitkilerde hücrelerin membran geçirgenliği artar ve bitkilerin köklerinden ortama düşük molekül ağırlıklı organik ve inorganik bileşiklerin salgılanması gözlenir. Patojenler bu bileşikleri besin maddesi olarak kullanarak ortamda çoğalırlar ve bitkinin hastalanmasına neden olurlar. Sonuçta Zn beslenmesi yetersiz olan bitkiler kök ve kökboğazı çürüklüğü etmenleri tarafından daha çok infekte edilmiş olurlar. Bu noktadan hareketle bu çalışmada, Zn uygulamalarının kök ve kökboğazı çürüklüğü hastalığı üzerindeki etkisi araştırılmıştır. Bu amaçla Eskişehir- Sultanönü Araştırma alanından getirilen Zn'ca yoksul toprak kullanılmıştır. Deneme başlangıcında gerekli toprak analizleri yapılarak toprağın fiziksel ve kimyasal özellikleri belirlenmiştir. Deneme toprağının bir kısmı otoklavda steril edilmiş diğer kısmı ise steril edilmemiş olup, her iki toprağa da 0, 0.1, 10 mg/kg Zn dozları uygulanmıştır. Deneme, sera koşullan altında Çakmak buğday genotipi kullanılarak yürütülmüştür. Fusarium culmorum ve Drechslera soroMniana funguslan PDA (Potato Dextrose Agar) besi ortamında geliştirilerek; a) tohuma, b) toprağa, c) tohuma ve toprağa infekte edilmiştir. Ekimden sonra bitkide hastalığın gelişimi peryodik olarak izlenmiş, hastalığın etkisini daha iyi gözlemek amayla 6 hafta sonra hastalık değerlendirilmesi ve hasat yapılmıştır. Hasadı yapılan bitkiler kurutulup öğütüldükten sonra yakılmış ve gerekli mikroelement analizleri yapılmıştır.Çinko uygulaması hem fungus infekteli hem de infektesiz bitkilerin yeşil aksam ve kök kuru ağırlığını arttırmıştır. Ancak, tohuma Drechslera sorokiniana uygulamasında bitkilerin kuru ağırlıklarında önemli varyasyonlar görülmüştür. Bunun nedeni, tohuma aşın Drechslera sorokiniana infeksiyonundan dolayı saksılarda çimlenip, çıkış yapan bitkilerin sayısının azlığı ve çıkış yapanların zayıf gelişmesindendir. Özellikle Drechslera sorokiniana uygulamasında, bitkilerin Zn beslenmesinin yetersiz olduğu koşullarda bu mantarın bitki büyümesini azaltıcı etkisi daha fazla olmuş ve hastalık simptomları daha şiddetli olmuştur. Toprak sterilizasyonu sonucu, bitkilerin Mn konsantrasyonunda çarpıcı artışlar olmuştur.Benzer artışlar Fe ve Cu'da da gözlenmiştir.