Yolculuk Üretim ve Çekim Modellerinin Rastgele Pişmanlık Minimizasyonu ve Rastgele Fayda Maksimizasyonu Yöntemleri ile Geliştirilmesi
Tez Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Eskişehir Osmangazi Üniversitesi, FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ, İnşaat Mühendisliği, Türkiye
Tez Danışmanı: Prof. Dr. Murat Karacasu ; Doç. Dr. Hüseyin Onur Tezcan
Tezin Onay Tarihi: 2022
Tezin Dili: Türkçe
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Desteklendiği Program: Öğretim Üyesi Yetiştirme Programı (ÖYP)
Özet:
Tez çalışması kapsamında, davranıştan bağımsız olarak bölgenin özellikleri veya nüfusa göre tahmin edilen geleneksel yolculuk üretim ve çekim modellerine alternatif olarak, bireylerin gerçek tercihlerine göre fayda ve pişmanlık tabanlı Kesikli Tercih Modelleri (KTM) kullanılarak hazırlanan yolculuk üretim ve çekim modelleri geliştirilmiştir. Modellerin hazırlanmasında, Eskişehir Ulaşım Ana Planı için 2015 yılında yapılan hane halkı anketleri ile arazi kullanımına ait veri seti kullanılmıştır. Yolculuk üretimi modelinde, bireylerin tercihlerine göre yolculuk amaçlarının paylarının hesaplandığı Rastgele Fayda Maksimizasyon (RFM) tabanlı Çok Terimli Lojit (ÇTL) model yöntemi kullanılmıştır. Elde edilen üretim modeli sayesinde, ilgili trafik analiz bölgelerindeki (TAB) hanelere ait sosyoekonomik değişkenlerin yolculuk yapmama durumu ve diğer bütün yolculuk amaçlarına göre üretilen yolculukların payları üzerindeki etkileri tespit edilmiştir. Yolculuk çekim modeli için yakın zamanda geliştirilmiş olan Rastgele Pişmanlık Minimizasyon (RPM) yöntemlerinden Klasik RPM (K-RPM) ile ÇTL modellerinin birlikte kullanılmasıyla elde edilen Hibrit RFM-RPM model yöntemi tercih edilmiştir. Çekim potansiyellerine göre Kümeleme Analizi yöntemi ile gruplandırılan TAB'lar tarafından çekilen yolculukların payları, mesafe ve arazi kullanımı verilerinden oluşan bağımsız değişkenlere göre tahmin edilmiştir.
Çalışmada, bölgesel özelliklere göre oluşturulan mevcut deterministik üretim ve çekim modelleri yerine, bireylerin tercihlerinin dikkate alındığı gerçek durumu daha iyi temsil eden stokastik modellerin uygulanabilirliği gösterilmiştir. Önerilen yolculuk üretim ve çekim modelleri sayesinde geleneksel yöntemde olduğu gibi dört aşamalı ulaşım modelinin bütün aşamalarının birbirinden bağımsız süreçler olarak değerlendirilmesinin yerine birbirini dinamik olarak etkileyen modeller şeklinde kurulabilmesi ve bireylerin tercihlerinden biri olan yolculuk yapmama seçeneğinin ölçülebilmesi mümkün olmaktadır. Ayrıca bu çalışma, yeni olması dolayısıyla ulaştırma planlaması literatüründe henüz sınırlı sayıda çalışma bulunan RPM model yaklaşımları için öncü çalışmalardan biri olacaktır.