OTİZM SPEKTRUM BOZUKLUĞU TANILI ÇOCUKLARIN EBEVEYNLERİ İÇİN İNTERNET TABANLI RUH SAĞLIĞINI DESTEKLEME PROGRAMININ GELİŞTİRİLMESİ VE ETKİNLİĞİNİN SINANMASI
Tez Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Eskişehir Osmangazi Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Dahili Tıp Bilimleri Bölümü, Türkiye
Tez Danışmanı: Murat Eyüboğlu
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Desteklendiği Program: Diğer
Özet:
Otizm spektrum bozukluğu (OSB) tanılı çocuğa sahip ebeveynler, artmış bakım yükü,
davranışsal ve iletişimsel güçlüklerle baş etme gerekliliği ve uzun süreli destek ihtiyacı
nedeniyle yüksek düzeyde psikososyal stres, anksiyete ve depresif belirtiler
yaşayabilmektedir. Ebeveyn ruh sağlığındaki bu olumsuzlukların ebeveyn-çocuk
etkileşimini zayıflatarak çocuğun duygusal ve davranışsal işlevselliğini de dolaylı
olarak etkilediği bilinmektedir. Bu karşılıklı etkileşim, ebeveyn ruh sağlığını çocuk ruh
sağlığı açısından da önemli bir müdahale alanı haline getirmektedir. Bu çalışmada,
OSB tanılı çocukların ebeveynleri için geliştirilen internet tabanlı ruh sağlığını
destekleme programının etkinliği değerlendirilmiştir. Araştırma, ön test–son test
tasarımlı yarı deneysel modelde yürütülmüş, katılımcılar deney ve kontrol gruplarına
randomize edilmiştir. Deney grubuna altı modülden oluşan müdahale programı
uygulanırken, kontrol grubuna yalnızca psikoeğitim sunulmuştur. Veri toplama
sürecinde Sosyodemografik Veri Formu, Güçler Güçlükler Anketi, Sosyal İletişim
Ölçeği, Otizmde Yaşam Kalitesi Anketi-Ebeveyn Sürümü, Depresyon Anksiyete ve
Stres Ölçeği Kısa Formu (DASS-21), Otizm Aile Yaşantısı Anketi ve WHO-5 İyilik
Durumu İndeksi kullanılmıştır. Bulgular, müdahale programına katılan ebeveynlerde
depresyon ve anksiyete düzeylerinde anlamlı azalma olduğunu; ebeveynlik yaşantısına
ilişkin güçlüklerin azaldığını ve aile işlevselliğine ilişkin algının iyileştiğini
göstermiştir. Ebeveyn ruh sağlığındaki bu iyileşmelere paralel olarak, çocukların
davranışsal ve duygusal sorunlarında azalma, sosyal iletişim becerilerinde ise artış
saptanmıştır. Özellikle dikkat sorunları, akran ilişkileri ve duygusal problemler
alanlarında anlamlı farklılıklar belirlenmiştir. Sonuç olarak, geliştirilen internet tabanlı
müdahale programının ebeveyn ve çocuk düzeyinde çok boyutlu kazanımlar sağladığı
ve erişilebilir bir ruh sağlığı destek modeli sunduğu gösterilmiştir.