Temel Hak ve Özgürlüklerin Sınırlandırılması Rejimi Çerçevesinde İrade Aranmayan Tıbbi Müdahaleler

Creative Commons License

Çınar A.

Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi 100. Kuruluş Yıldönümü Armağanı, Prof.Dr. Rifat Erten,Prof.Dr. Cavid Abdullahzade,Doç.Dr. Murat Gürel,Dr.Öğr.Üyesi Serdar Yılmaz, Editör, Ankara Üniversitesi, Ankara, ss.1381-1413, 2026

  • Yayın Türü: Kitapta Bölüm / Araştırma Kitabı
  • Basım Tarihi: 2026
  • Yayınevi: Ankara Üniversitesi
  • Basıldığı Şehir: Ankara
  • Sayfa Sayıları: ss.1381-1413
  • Editörler: Prof.Dr. Rifat Erten,Prof.Dr. Cavid Abdullahzade,Doç.Dr. Murat Gürel,Dr.Öğr.Üyesi Serdar Yılmaz, Editör
  • Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
  • Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Adresli: Evet

Özet

Tıbbi müdahale kavramı, en basit tanı ve tedavilerden en ağır cerrahi yöntemlere kadar uzanan geniş bir faaliyet yelpazesini kapsar. İlgili faaliyetler her ne kadar muhataplarının yararının gözetilmesi amacıyla gerçekleştirilse de vücut bütünlüğüne karşı bir müdahale niteliği taşır. Bu nedenle, temel hak ve hürriyetlerin korunması açısından tıbbi müdahalelerin çeşitli şartları taşıyan hukuki düzenlemelere tabi tutulması gereklidir. Bu doğrultuda, tıbbi müdahalelerin vücut bütünlüğüne karşı bir saldırı niteliği taşıyıp taşımadığı incelenirken, öncelikle mevzuatta tıbbi müdahalelere yönelik düzenlemelerin kanunilik ilkesinin gereklerini sağlayıp sağlamadığı ele alınmalıdır. Öte yandan, günümüzde hakim olan katılımcı hekim anlayışı; tıbbi müdahaleye maruz kalacak kişinin, müdahale öncesinde aydınlatılarak müdahaleye rıza göstermesini gerektirir. Rıza müessesesi kamu düzeni kavramı ekseninde değerlendirildiğinde, kişilerin rızası alınmadan tıbbi müdahalede bulunulup bulunulamayacağı sorusu gündeme gelir. Bu çalışma, söz konusu sorudan hareketle hangi durumlarda kişinin iradesi aranmadan tıbbi müdahalede bulunulabileceğini açıklamayı amaçlamaktadır. Tıbbi müdahale kavramının kapsamlı içeriği düşünüldüğünde, ilgili durumları tahdidi bir biçimde sıralamak zor olacağından çalışmada tadadi bir sıralama yöntemi benimsenmiştir.

The concept of medical intervention encompasses a wide range of activities, from simplest treatments to the surgical procedures. Although these activities are performed with the aim of benefiting individuals, they constitute an infringement on bodily integrity. Therefore, it is clear that medical interventions must be subject to legal regulations with various conditions in order to protect fundamental rights. Accordingly, when examining whether medical interventions constitute an infringement on bodily integrity, it must be considered whether the regulations on medical interventions in the legislation meet the requirements of the principle of legality. On the other hand, the participatory physician model requires that the person undergoing medical intervention be informed beforehand and give their consent to the intervention. When the institution of consent is evaluated within the concept of public order, the question of whether medical intervention can be performed without obtaining the consent of individuals may be raised. This study was prepared with the aims to carify the circumstances under which medical interventions may be performed without seeking the person's consent. Due to the comprehensive nature of the relevant situations, a non-exhaustive approach was adopted in this study.