Lügavî Anlamdan Kelâmî Muhtevaya Ma’rifet Terimi

Creative Commons License

Maraz H.

İSLÂM MEDENİYETİ DERGİSİ, cilt.12, sa.54, ss.292-315, 2027 (Hakemli Dergi)

Özet

Makale, en yüce varlık hakkında bilgiye ulaşmanın merkezi kavramlarından biri olan ma‘rifet terimini konu edinmektedir. Ma‘rifet lafzının lügavî anlamının kelamî terminolojide ne şekilde karşılık bulduğu makalenin ana temasını oluşturmaktadır. Temel iddiası da insana ait bilme edimini tanımlayan bir kavramın (ma‘rifetullah) metafizik hakkında tanıklığın aracı unsuru olmasıdır. Kelamcılar bu tanıklığı Yaratıcının fiili olan evrenden hareketle nazar ve istidlâl üzerinden tasarlarken kavramın ifade ettiği dilsel anlamı teolojik anlayışlarına yansıtmışlardır. Böylece insanın hem içinde var olduğu hem de bilgiye ulaştığı yer olan evrenin, ma‘rifetullaha ulaşmada akıl sahibi her bir insan için nesnel-epistemik bir zemin teşkil ettiğini kabul etmişlerdir. Allah hakkında bilginin yaratılışla sabit bir bilgi olmadığını fakat her insanın bilme ve bilgiye ulaşma doğasıyla yaratıldığını savunmuşlardır. Bunun için ma‘rifet kavramına dilcilerin yüklediği anlam, Allah’a dair bilginin nasıllığı konusunda kelamcılara fikrî bir yaklaşım sunmakta ayrıca farklı teorilere kaynaklık etmektedir. Makalede teorik anlamı itibariyle kavramın yalnızca kelamî terminolojiye yansıyan yönü dikkate alındığından sınırlılık ve kapsam bu doğrultuda biçimlenecektir. Makale, bütün yönleriyle ma‘rifetullah konusuna odaklanmamakta konu hakkında sûfîzmin görüşlerini kapsamına almamaktadır. Çalışmanın temel amacı, kavramsal arka plandan kelamî perspektife geçişte anlam ve gaye bütünlüğünü metodolojik bir tutarlılıkla ortaya koymaktır. Araştırma sürecinde deskriptif bir yöntemin benimsendiği ve karşılaştırma üslûbuyla konunun analiz edildiği ifade edilmelidir. Makalenin özgün değeri; ma‘rifet teriminin kelâm teolojisindeki kavramsal karşılığını temellendirerek yapısal bağıntıyı özgün bir çerçevede kurgulamasıdır. Literatürün zenginleştirilmesi amacıyla klasik ve modern kaynaklar eş zamanlı olarak kullanılmış, konuya ilişkin farklı perspektifler çoğulcu bir bakış açısıyla metne yansıtılmıştır.