Akademik Veri Yönetim Sistemi
Türkiye Klinikleri Tıp Etiği-Hukuku Tarihi Dergisi, cilt.34, sa.1, ss.32-44, 2026 (TRDizin)
ÖZET Paramedikler, hastane öncesi acil sağlık hizmetlerinde Türkiye’de 20, dünya genelinde ise 55 yılı geride bıraktılar. Bu alanda, insan sağlığına yönelik ileri seviye tıbbi uygulamaları, ilaç ve mayi uygulamalarını yapmaktadırlar. Çalışmamızda, ülkemizde paramediklerin, profesyonellik yetkinlikleri ve profesyonelleşmelerinin mesleki bilgi, otonomi, örgütlenme ve etik ilkeler açısından değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Meslek, sadece teknik değil aynı zamanda ekonomik, sosyal ve kültürel yönleri olan özellikli işlerdir. Profesyonellik ise mesleği temellendiren ve şekillendiren nitelikler, davranışlar, değerler ve amaçlardır. Türkiye’de paramedik eğitimi, üniversitelerin ilk ve acil yardım programlarında ön lisans seviyesinde örgün olarak yapılmaktadır. Özellikle 2010 yılından itibaren program sayıları ve öğrenci kontenjanlarında yapılan plansız artışlar, paramedik eğitiminde standartların bozulmasına, yeterliliklerin tartışmalı hâle gelmesine neden olmuştur. Sağlık Bakanlığının paramedik istihdamında özel alan bilgisi sınavı yapmayıp genel kültür ve yetenek sınavını esas alması eğitimde kaliteyi düşürmekte, başarılı mezunların istihdam dışında kalmasına neden olmaktadır. Ayrıca tüm yükseköğretim alanlarıyla aynı eğitim şablonlarının uygulanması, paramedik eğitimini sınırlandırmakta özellikle alanda uygulama yapmayı zorlaştırmaktadır. Paramediklerin, görev ve yetkileri son olarak 2014 yılında çıkarılan yönetmelikle belirlenmiştir. 2025 yılında çıkarılan ambulans hizmetleri yönetmeliğiyle hastaya müdahaledeki sorumluluklarında sınırlamaya gidilmiştir. Mesleki örgütlenmeye 2000’li yıllarda başlayan paramedikler, günümüzde 5 meslek derneğine sahiptir. Ancak zamanla artan dernek ve mezun sayılarına rağmen profesyonelleşme konularında önemli adımlar atılamamıştır. Paramediklerin meslek etiği kodları, tıp etiği ilkelerinden yararlanılarak geliştirilmektedir. Türkiye’de, 2016 yılında meslek andı olarak kabul edilen “Paramedik Andı” ile etik kodlar belirlenmiştir. Ülkemizde, paramediklerin profesyonelleşmesi konusunda, öncelikle eğitimin lisans seviyesine çıkarılması, meslek örgütlerinin bu konularda daha güçlü roller üstlenmeleri gerekmektedir. Mesleki etik kodların, “Paramedik Andı” ile daha yaygınlaşması ve benimsenmesi oldukça önemlidir. Anah tar Ke li me ler: Türkiye; paramedik; profesyonellik; mesleki etik ilkeler; etik kodlar