İklim değişikliği eğitimi Türkiye’deki ilkokul ve ortaokul öğretim programlarının neresinde?

Creative Commons License

Artvinli E., Kaya N.

International journal of geography and geography education (Online), sa.57, ss.186-212, 2026 (TRDizin)

Özet

Bu araştırmanın amacı, Türkiye’de ilkokul ve ortaokul öğretim programlarında küresel iklim değişikliği içeriklerine nasıl yer verildiğini analiz etmektir. Hayat Bilgisi, Fen Bilimleri, Sosyal Bilgiler, Türkçe ile İnsan Hakları, Vatandaşlık ve Demokrasi öğretim programları ve Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Ortak Metni, doküman incelemesi yöntemiyle analiz edilmiştir. Amaçlar, öğrenme alanları, kazanımlar öğrenme çıktıları, etkinlik örnekleri ve açıklamalar üzerinden küresel iklim değişikliği eğitimine ilişkin içerik analizi yürütülmüştür. Veriler, alanyazına dayalı olarak bilgi, beceri, tutum ve değer boyutlarının yanı sıra dersler arası bağlantılar ve disiplinlerarası yaklaşım temalarına göre kodlanmıştır. Ardından programlar; içerik yoğunluğu, kapsam ve bütünsellik açısından karşılaştırılmıştır. İncelenen öğretim programlarında genel olarak çevre bilinci, sürdürülebilirlik ve doğal kaynakların korunmasına yer verilirken, küresel iklim değişikliğinin nedenleri, sonuçları ve küresel boyutunun ele alınmasının yüzeysel kaldığı, bu konudaki üst düzey problem çözme ve eleştirel düşünme etkinliklerinin son derece az olduğu tespit edilmiştir. Sözkonusu programlarda disiplinlerarası bütünleşmeye gidilmesi, uygulama boyutunun güçlendirilmesi, iklim adaleti, uyum ve risk azaltma ile yeşil dönüşüm temalarına dönük nitelikli öğrenme araçları ile materyallerinin programlara entegre edilmesi önerilmektedir.
The purpose of this study is to assess the degree to which climate change content is incorporated into Türkiye’s primary and lower-secondary curricula. Adopting a document-analysis design, the curricula for Life Science, Science, Social Studies, Turkish, and Human Rights, Citizenship and Democracy, together with the Common Framework Text of the Türkiye Century Education Model, were examined with reference to stated aims, learning areas, learning outcomes, sample activities, and explanatory notes. Informed by the relevant literature, the data were coded thematically under knowledge, skills, attitudes, values, and cross-curricular linkages/interdisciplinary approaches, subsequently, the curricula were compared in terms of content density, thematic breadth, and internal coherence. The findings suggest that, although environmental awareness, sustainability, and natural resource conservation are frequently foregrounded, climate change is addressed in a comparatively limited and surface-level manner with respect to its causes, consequences, and global dimensions. Moreover, curriculum components that promote higher-order problem solving and critical thinking specifically related to climate change appear to be scarce. On this basis, the study recommends strengthening interdisciplinary integration and practice-oriented learning and embedding high-quality instructional tools and materials that explicitly address climate justice, adaptation and disaster risk reduction, and the green transition.