Mısır Genotiplerinde Tuz Stresi Toleransının Çimlenme ve Çıkış Parametreleri Üzerinden Çok Değişkenli Yöntemlerle Analizi

Creative Commons License

Sarıca T., Avcı S.

Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Tarım ve Doğa Dergisi, cilt.29, sa.4, ss.977-995, 2026 (ESCI, TRDizin)

Özet

Bu çalışma, 20 ticari mısır (Zea mays L.) çeşidinin çimlenme ve çıkış dönemlerinde tuz stresine verdikleri tepkileri değerlendirmeyi amaçlamıştır. Denemeler, tesadüf blokları deneme deseninde, faktöriyel düzende ve dört tekerrürlü olarak yürütülmüştür. Faktörler, tuz konsantrasyonu (0 ve 15 dS m⁻¹ NaCl) ve mısır çeşitleridir. Sonuçlar, tuz stresinin çimlenme ve çıkış parametrelerinin tamamını—çıkış oranı hariç—anlamlı şekilde etkilediğini göstermiştir. Tuzlu koşullarda DKC6777 ve Kefrancos çeşitleri yüksek çimlenme ve çıkış enerjisi sergilerken, P0551 en düşük değerlere ulaşmıştır. Çimlenme ve çıkış oranları koşullar arasında büyük değişiklik göstermezken, tuz stresi bu süreçlerin tamamlanma süresini uzatmıştır. DKC6777 en hızlı çimlenen ve çıkan çeşit olurken, P0900 en yavaş çimlenmiş, P0551 ve Inteligens en geç çıkan çeşitler olmuştur. Tuz stresi, fide ve sürgün uzunluklarını azaltmıştır. Ancak Kefrancos ve Kerubino, her iki koşulda da en uzun fideleri üretmiştir. DKC6050, stres altında en uzun fide boyunu ve en yüksek yaş ve kuru ağırlıkları göstermiştir. Öte yandan, DKC6664, DKC5685, MAS 59K ve DKC7240 daha kısa fideler üretmiş; P0551, DKC7240 ve Inteligens en düşük yaş ağırlık değerlerine sahip olmuştur. Kuru ağırlık da stresle azalmış, ancak DKC6050 bu parametrede üstünlük sağlamıştır. Temel bileşen analizi (PCA), toplam varyansın %65,5’ini açıklamış ve çimlenme-çıkış performansının PC1 ile ilişkili olduğunu göstermiştir. Kümeleme analizleri DKC6777 ve DKC6980’i en toleranslı, P0551 ve Inteligens’i ise en hassas çeşitler olarak tanımlamıştır. Bu bulgular, mısırda genetik çeşitliliğin tuz toleransı üzerindeki belirleyici rolünü ortaya koymaktadır.
This study aimed to assess how 20 commercial maize varieties respond to salt stress during germination and emergence stages. The experiments were structured in a factorial design within a randomized complete block design, with salt concentration (0 and 15 dS m⁻¹ NaCl) and maize cultivar as factors. Results indicated that salt stress had a significant impact on all germination and emergence parameters, except emergence rate. Varieties like DKC6777 and Kefrancos showed robust germination and emergence energy under saline conditions, whereas P0551 exhibited the lowest values. Although germination and emergence rates were stable across conditions, salt stress prolonged these processes. DKC6777 emerged as the fastest, while P0900 had the slowest germination. Salt stress reduced seedling and shoot lengths, although Kefrancos and Kerubino produced the longest seedlings in both control and stress conditions. DKC6050 performed well under salt stress, showing superior seedling length and weight values. Conversely, DKC6664, DKC5685, MAS 59K, and DKC7240 had shorter seedlings, and P0551, DKC7240, and Inteligens displayed lower fresh weights. Dry weight was also affected, with DKC6050 consistently achieving higher values. Principal component analysis (PCA) highlighted that germination and emergence performance were primarily associated with the first component, which explained 65.5% of the total variance. Cluster analysis identified DKC6777 and DKC6980 as the most salt-tolerant, contrasting with P0551 and Inteligens, which were classified as the most sensitive varieties. These findings emphasize the substantial role of genetic diversity in maize's salt tolerance.