Akademik Veri Yönetim Sistemi
SOSYAL BEŞERÎ VE İDARI BILIMLER ALANINDA ARAŞTIRMALAR VE DEĞERLENDIRMELER, Prof. Dr. İlknur Aydoğdu Karaarslan, Editör, Gece Kitaplığı, Ankara, ss.7-19, 2026
Çalışma, vergi denetimlerinde yapay zekâ ve algoritmaların kullanımını adalet, tarafsızlık, şeffaflık ve hesap verebilirlik ilkeleri açısından incelemektedir. Yapay zekâ destekli sistemler, riskli mükelleflerin daha hızlı tespit edilmesi, vergi kaçakçılığının azaltılması ve denetim maliyetlerinin düşürülmesi açısından önemli avantajlar sunmaktadır. Türkiye’de VDK Risk Analiz Sistemi gibi uygulamalarla bu dönüşüm başlamıştır.
Ancak çalışma, yapay zekâ kullanımının yalnızca teknik bir verimlilik meselesi olmadığını vurgulamaktadır. Algoritmik önyargı, kara kutu problemi, şeffaflık eksikliği ve mükellef haklarının korunması gibi sorunlar vergi adaletini tehdit edebilir. ABD, Kanada, Meksika ve Hollanda örnekleri, algoritmik sistemlerin denetimsiz kullanıldığında ayrımcı sonuçlar doğurabileceğini göstermektedir.
Türkiye açısından mevcut mevzuatta yapay zekâ destekli vergi denetimlerine ilişkin açık düzenlemelerin yetersiz olduğu belirtilmektedir. Bu nedenle algoritmaların bağımsız denetime tabi tutulması, insan gözetiminin korunması, mükelleflere itiraz hakkı tanınması ve şeffaflık mekanizmalarının geliştirilmesi önerilmektedir.
Sonuç olarak çalışma, yapay zekâ destekli vergi denetimlerinin etkinlik sağlasa da adalet, tarafsızlık ve hukuki güvence ilkeleriyle dengelenmesi gerektiğini savunmaktadır. Vergi denetiminde dijital dönüşümün başarısı yalnızca teknolojik kapasiteye değil, aynı zamanda hukuki ve etik çerçevenin sağlamlığına bağlıdır.