Akademik Veri Yönetim Sistemi
XI. BİYOETİK KONGRESİ, Sakarya, Türkiye, 13 - 14 Mayıs 2025, ss.29, (Özet Bildiri)
XI. Biyoetik Kongresi 13-14 Mayıs 2025- Sakarya 29 S26. Türkiye’de Taşınmaz Kültür Varlıklarının Çevre Etiği Açısından Değerlendirilmesi: Allianoi Örneği Burcu Özdemir, https://orcid.org/0000-0002-5545-8364 Nurdan Kırımlıoğlu, https://orcid.org/0000-0003-3156-6616 Kültür varlıkları; tarih öncesi ve tarihi dönemlere ait, bilim, kültür, din ve sanatla ilişkili, yer üstünde, yer altında veya su altında bulunan taşınır ve taşınmaz değerleri ifade eder. Bu varlıkların korunması, belgelenmesi, kültürel kimliğin sürdürülmesi ve gelecek kuşaklara aktarılması açısından önem taşımaktadır. Türkiye’de koruma süreci, 1983 tarihli 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu ile yasal bir çerçeveye oturtulmuştur. Özellikle taşınmaz kültür varlıkları, “yerinde (in situ)” korunması gereken yapılar olarak tanımlanmakta; kaya anıtları, ören yerleri ve höyükler gibi örneklerle somutlaşmaktadır. Roma dönemine ait önemli bir sağlık merkezi olarak İzmir’de yer alan Allianoi Kenti’nin 2000’li yıllarda başlatılan Yortanlı Barajı projesi kapsamında sular altında kalması, çevre etiği ile kültürel mirasın korunması arasındaki çatışmayı gündeme getirmiştir. Bu çalışma hem doğal çevrenin hem de kültürel mirasın korunmasına ilişkin etik sorumlulukların incelenmesini, Allianoi vakası üzerinden bu sorumlulukların nasıl ihlal edildiğini ve ihlallerin hangi etik yaklaşımlarla dengelenebileceğini tartışmayı amaçlamaktadır. Yortanlı Barajı projesinin hayata geçirilmesi çevre etiği açısından yalnızca doğal çevrenin değil, aynı zamanda kültürel mirasın da korunmasını kapsayan bütüncül bir yaklaşımı açığa çıkarmış olup Allianoi’nin sular altında kalması yalnızca ekolojik tahribat değil, yerel halkın kültürel kimliğiyle olan bağlarının zedelenmesine yol açan bir kopuşu da yansıtmaktadır. Bu durum, çevre etiği kuramlarından biri olan çevre merkezli etik anlayışı ile insan hakları ve kültürel haklar arasındaki dengenin nasıl kurulabileceği sorusunu gündeme taşımakta ve çevre ile kültürel değerlerin korunmasında etik sorumlulukların bütünleşik anlayışla ele alınması gerektiğini ortaya koymaktadır. Allianoi, çevre ve kültürel değerler arasındaki ilişkilerin ele alınmasını; etik ilkeler ile kamu politikalarının eş zamanlı çalışmalar yürütmesini zorunlu kılmaktadır. Anahtar Kelimeler: Taşınmaz kültür varlığı, kültürel miras, Allianoi, çevre etiği, tıp tarihi