Türkçe Küçük Cümleciklerde Olumsuzluk

Creative Commons License

Kuktaş M.

Dil Araştırmaları, cilt.20, sa.38, ss.281-300, 2026 (TRDizin)

Özet

Küçük cümlecikler, herhangi bir çekimli eylem içermeden özne- yüklem ilişkisi kurabilen bağımlı yan cümle yapılarıdır. Tam cümleler gibi çekimli eylem almak yerine çekimsiz eylemleri de içerebilirler. Küçük cümleciklerde olumsuzluk küçük cümlecik içinde ve ana cümleye bağlı ana yüklemde farklı şekilde işaretlenebilir. Küçük cümlecikler birçok dilde olumsuzluk ifade edebilirler. Türkçede ve tarihsel Türk yazı dillerinde eski Türkçeden itibaren küçük cümleciklerin olumsuz olduğu örnekler bulunmaktadır. Türkçe küçük cümleciklerde olumsuzluk, olumsuzluk işaretleyicileri ve olumsuzluk sözcükleriyle oluşmaktadır. Küçük cümleciklerde olumsuzlama ana cümle eylemine göre ve küçük cümlecik yüklemine göre fark göstermektedir. Bu yazıda küçük cümlecik yükleminin türünün ad veya sıfat olduğu durumlar bir başlık alıntıda ele alınmıştır. Küçük cümlecik yükleminin çekimsiz eylem olduğu durumlar da farklı başlık altında ele alınmıştır. Ana cümle yüklemi ve küçük cümlecik yükleminin durumuna göre olumsuzluğun anlamı ile olumsuzlama yolları fark göstermektedir.
Small clauses are dependent subordinate clause structures that can establish a subject–predicate relation without containing a finite verb. Instead of taking a finite verb like full clauses, they may also include non-finite verbs. In small clauses, negation can be marked differently within the small clause itself and on the main predicate of the matrix clause. Small clauses can express negation in many languages. In Turkish and in historical Turkic written languages, examples of negative small clauses have been attested since Old Turkic. In Turkish small clauses, negation is formed by means of negation markers and negative words. Negation in small clauses differs depending on the main predicate of the matrix clause and on the predicate of the small clause. In this study, the cases where the small clause predicate is a noun or an adjective are discussed under one heading. The cases where the small clause predicate is a non-finite verb are addressed under a different heading. Depending on the status of the main predicate and the small clause predicate, both the meaning of negation and the ways of expressing negation differ.