DOĞUM SONRASI KADINLARDA RUH SAĞLIĞINI DESTEKLEYEN MOBİL SAĞLIK UYGULAMALARININ DEPRESYON VE ANKSİYETE ÜZERİNDEKİ ETKİLİLİĞİ: SİSTEMATİK DERLEME
6. Uluslararası ve 7. Ulusal Doğum Sonu Bakım Kongresi, Eskişehir, Türkiye, 17 - 20 Eylül 2026, ss.375-376, (Özet Bildiri)
- Yayın Türü: Bildiri / Özet Bildiri
- Basıldığı Şehir: Eskişehir
- Basıldığı Ülke: Türkiye
- Sayfa Sayıları: ss.375-376
- Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Adresli: Evet
Özet
Amaç: Bu sistematik derlemenin amacı, doğum sonrası dönemde kadınların ruh sağlığını desteklemek amacıyla kullanılan mobil sağlık uygulamalarının postpartum depresyon ve anksiyete üzerindeki etkilerini değerlendirmektir.
Yöntem: Bu sistematik derleme, PRISMA 2020 rehberi doğrultusunda yürütülmüş ve çalışma protokolü PROSPERO’ya önceden kaydedilmiştir (Kayıt No: CRD420261431657). İlk literatür taraması Haziran 2026’da gerçekleştirilmiş, çalışma seçim sürecinin tamamlanmasının ardından güncel kayıtları belirlemek amacıyla Ağustos 2026’da ek tarama yapılmıştır. 2021–2026 yılları arasında yayımlanan Türkçe ve İngilizce çalışmalar, Boolean operatörleri kullanılarak oluşturulan veri tabanına özgü arama stratejileri ile taranmıştır. Türkçe ve İngilizce literatür taramalarında, ilgili dilde belirlenen anahtar kelimeler ve Boolean operatörleri kullanılmıştır. Türkçe taramada “Postpartum”, “Mobil Uygulamalar”, “Depresyon”, “Postpartum Depresyon”, “EPDS”, “Anksiyete” ve “GAD-7”; İngilizce taramada ise “postpartum”, “postpartum women”, “postnatal”, “mobile health”, “mHealth”, “mobile application”, “postpartum depression”, “depression”, “EPDS”, “anxiety” ve “GAD-7” terimleri kullanılmıştır. Veri tabanlarının özelliklerine göre başlık, özet ve anahtar kelime veya yalnızca özet alanlarında tarama gerçekleştirilmiştir. PubMed (n=373), Scopus (n=27), Cochrane Library (n=8), ScienceDirect (n=13), Web of Science (WoS) (n=169), Wiley Online Library (n=3) ve DergiPark (n=0) olmak üzere yedi veri tabanı taranmış ve toplam 593 kayıt elde edilmiştir. DergiPark’ta Türkçe, diğer veri tabanlarında ise İngilizce arama yapılmıştır. Dahil edilme kriterleri; postpartum kadınlarla yürütülmüş, mHealth uygulaması içeren, depresyon ve/veya anksiyete sonuçlarını değerlendiren, deneysel veya kontrollü araştırma desenine sahip, tam metnine ulaşılabilen ve Türkçe veya İngilizce yayımlanmış hakemli çalışmalar olarak belirlenmiştir. Derlemeler, protokoller, tezler, konferans özetleri, olgu sunumları, nitel, kesitsel ve kohort araştırmaları ile yalnızca uygulama geliştirme veya kullanılabilirlik değerlendirmesine odaklanan çalışmalar dışlanmıştır. Tarama ve çalışma seçimi, yanlılığı azaltmak amacıyla iki araştırmacı tarafından aynı tarihlerde ve bağımsız olarak gerçekleştirilmiştir. Duplikasyonların çıkarılmasının ardından 515 kayıt başlık düzeyinde değerlendirilmiş ve 471 kayıt araştırma türü (n=67) veya PICOS/kapsam uyumsuzluğu (n=404) nedeniyle dışlanmıştır. Özet düzeyinde değerlendirilen 44 kaydın 28’i PICOS uyumsuzluğu (n=19), araştırma türü (n=8) ve derlemenin kapsamı/amacı dışında olması (n=1) nedeniyle elenmiştir. Tam metni değerlendirilen 16 çalışmanın 6’sı çalışma protokolü (n=2), feasibility çalışması (n=1) ve PICOS kriterlerini karşılamaması (n=3) nedeniyle dışlanmış ve toplam 10 randomize kontrol çalışma sistematik derlemeye dahil edilmiştir. Çalışmaların metodolojik kalitesinin değerlendirilmesinde, randomize kontrollü çalışmaların tasarım özelliklerini ve metodolojik yeterliliğini sistematik olarak değerlendirmeye olanak sağlaması nedeniyle JBI Randomize Kontrollü Çalışmalar için 13 maddelik Kritik Değerlendirme Kontrol Listesi; randomize çalışmaların sonuçlarına ilişkin sistematik yanlılık riskinin değerlendirilmesinde ise randomizasyon süreci, müdahalelere sapma, eksik sonuç verileri, 375 sonuçların ölçümü ve raporlanan sonuçların seçimi gibi alanları ayrı ayrı değerlendiren güncel ve önerilen bir araç olması nedeniyle Cochrane Risk of Bias 2 (RoB 2) kullanılmıştır.
Bulgular: Sistematik derlemeye 10 çalışma dahil edilmiş ve toplam 1.546 postpartum kadın değerlendirilmiştir. Çalışmalarda kullanılan dijital müdahaleler; mobil sağlık uygulamaları, SMS tabanlı destek, web tabanlı psikoeğitim programları, WeChat üzerinden sunulan dijital müdahaleler ve VR destekli uygulamalar şeklindedir. Müdahale süreleri 4–12 hafta, izlem süreleri ise müdahale sonrası dönemden 6 aya kadar değişmiştir. Çalışmaların beşinde postpartum depresyon, altısında ise postpartum anksiyete belirtilerinde anlamlı azalma bildirilmiştir. Özellikle mindfulness temelli mobil uygulamalar ve web tabanlı psikoeğitim programları daha olumlu sonuçlarla ilişkilendirilmiştir. Bunun yanı sıra, bazı çalışmalarda maternal öz-yeterlilik ve algılanan sosyal destekte iyileşme saptanırken, anne-bebek bağlanmasına ilişkin kanıtlar sınırlı bulunmuştur. Yaşam kalitesi ise dahil edilen çalışmaların hiçbirinde doğrudan değerlendirilmemiştir.
Sonuç: Mobil sağlık uygulamaları, postpartum depresyon ve anksiyete belirtilerinin azaltılmasında erişilebilir ve uygulanabilir bir dijital müdahale yaklaşımı olarak umut vadetmektedir. Bununla birlikte, uzun dönem etkileri ve hasta-aile merkezli sonuçları değerlendiren, yüksek metodolojik kaliteye ve düşük yanlılık riskine sahip daha fazla randomize kontrollü çalışmaya gereksinim vardır.
Anahtar Kelimeler: postpartum dönem, mobil sağlık, mHealth, postpartum depresyon, postpartum anksiyete