Türk Romanında Yakınçağ Osmanlı İsyanları (1789-1909)

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Eskişehir Osmangazi Üniversitesi, FEN FAKÜLTESİ, TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI BÖLÜMÜ, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2021

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: Serpil YILDIRIM

Danışman: Soner Akpınar

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Her türlü otoriteye karşı gelme anlamı içeren isyan kavramı şiddet barındıran, toplumsal düzenin alt üst edildiği sosyolojik ve siyasal bir olaydır. Toplumsal düzene duyulan memnuniyetsizlikten doğar ve var olan otoriteyi devirerek, insanların kendine yeni bir iktidar araması amacında ilerler. İsyan, ihtilal ve darbe kavramları her ne kadar birbirinden farklı anlamlar içerse de özünde hükümet değişikliğiyle sonuçlanan siyasal olaylardır. Osmanlı İmparatorluğu‟nun siyasi tarihinde kitlesel isyanlar sıklıkla baş gösterir. Örneğin padişahın ve devletin koruyucusu olan yeniçeriler sık sık isyan ederler. Bu isyanlardan bazıları taht değişikliği ile sonuçlanır. Sultan Abdülaziz‟in devrilmesi Türk siyasi tarihine ilk askerî darbe olarak geçer. II. Abdülhamit‟e karşı düzenlenen 31 Mart Vakası ise yine bir iktidar değişikliği ile sonuçlanan siyasi olaydır. Toplumların ve milletlerin kolektif bilinçlerinin oluşmasında isyanlar önemli bir yer tutar ve bu kolektif bilinç de Türk romanına yansımıştır. Türk romanının doğduğu Tanzimat döneminden itibaren yazarlar tarihe yönelmiş, Osmanlı dönemi isyanları ise özellikle Cumhuriyet döneminden itibaren popüler roman konusu hâline gelmiştir. Popüler tarih romanlarına ilgi gösteren Cumhuriyet dönemi yazarları eserleriyle bu döneme ışık tutarlar. Başta Reşad Ekrem Koçu, Turhan Tan, Bekir Büyükarkın, Kemal Tahir olmak üzere hemen pek çok yazar Osmanlı isyanlarını konu edinmiştir. Bu çalışma, Yakınçağ Osmanlı dönemi diye adlandırılan 1789-1909 yılları arasında çıkan isyanları, darbeleri ve bunların sonucunda yaşanan iktidar değişikliklerini konu edinen romanları inceleyerek isyanların Türk romanına yansımasını ve bir tema olarak roman estetiğimiz içindeki derinliğini ve yerini tespit etmeyi amaçlamaktadır. Anahtar Kelimeler: Türk romanı, isyan, başkaldırı, askerî darbe, iktidar