Türk romanında entelektüel suç

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Eskişehir Osmangazi Üniversitesi, SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ, Sos.Bil.Enst.Md.Lüğü, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2018

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: NURCAN ANKAY

Danışman: İbrahim Şahin

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Entelektüel, Türk romanında ilk kez, alafrangalaşmış Avrupa hayranı züppe tip olarak görünür. Tanzimat Döneminde "münevver" olarak anılan bu tip, Cumhuriyet Dönemi ile entelektüele dönüşür. Münevverin entelektüele dönüşmesi ve entelektüelin sorumluluk sahibi bir figür olarak Türk romanında görünmesi, uzun yıllar alır. İlk örneği Felâtun Bey olan entelektüel, zamanla Ahmet Cemil'e, Ahmet Celâl'e, Kâmil Bey'e, Doktor Şerif'e, Mümtaz'a, Selim'e dönüşürken birçok kaygıyı ve ideali temsil eden bir figür hâline gelir. Bu figürlerin oluşmasında yazarların kendi entelektüel kimliklerinin ve sorumluluk bilinçlerinin etkisi büyüktür. Her yazar, kendi idealini, entelektüel roman karakterine yansıtır. Dolayısıyla Tanzimat Dönemi romanlarının kişileri Batılılaşmaya çalışan tipler iken Servet-i Fünûn Dönemi romanlarının kişileri ise Batıyı özümsemiş ve yenilikçi tiplerdir. Felâtun Bey, Bihruz Bey, Ali Bey kültürel gelişimlerini tamamlayarak Ahmet Cemil'e dönüşürler. Aynı şekilde Millî Edebiyat Dönemi yazarlarında ise millî bir ideal bilinci dikkat çeker. Halide Edip Adıvar, güçlü, idealist, entelektüel kadınlar çizer. Kadrocu Yakup Kadri Karaosmanoğlu ise idealist kişilerle örülü bir dünya kurar. Ankara ile ütopikleşen bu dünya, Yaban ve Panorama ile yerle bir olur. Cumhuriyeti kuran idealist entelektüelin ise halkını kendi ideallerinden çok uzak bulması, onu karamsarlaştırır. Cumhuriyet entelektüeli ise halk ile arasındaki mesafeyi ölçebilen ve sorumluluğu karşısında kaygılanan bir figür olarak belirir. Kemal Tahir'in, Peyami Safa'nın, Sabahattin Ali'nin, Ahmet Hamdi Tanpınar'ın, Oğuz Atay'ın, Adalet Ağaoğlu'nun, Ferit Edgü'nün, Orhan Pamuk'un çizdikleri entelektüel karakterler, gerek sorumlulukları gerek dönemlerindeki entelektüel algısını yansıtması açısından dikkate değerdirler. Bu çalışma, Tanzimat münevverinin Cumhuriyet entelektüeline uzanan öyküsünü, entelektüel sorumluluk, kaygı ve varoluşsal suçluluk açısından incelemeyi amaçlamaktadır.