Kazan Hanlığı dönemi şairi Möhemmedyar ve Tuhfe-i Merdan adlı eseri -inceleme, metin, aktarma, dizin-

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Eskişehir Osmangazi Üniversitesi, SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ, TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2023

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: GAMZE NUR NALBANT

Danışman: Ferruh Ağca

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Möhemmedyar, Kazan Hanlığı döneminin en önemli şairlerinden birisi olmasına rağmen Türkiye'de bu zamana dek henüz araştırılmamıştır. Bu çalışmada Çağatay Türkçesinin Kazan Hanlığı çevresinde yetişmiş olan yazarın Tuhfe-i Merdan adlı eseri Latin harfleriyle verilmiş ve bu eser Türkiye Türkçesine aktarılmıştır. Metnin genel söz dağarcığının Çağatay Türkçesi olduğu görülmüştür ancak metinde Kazan diyalekti unsurları da çoktur. Eserde Çağatay yazı dilinin özelliklerinin yanı sıra yerel özellikler, diyalektikal unsurlar da vardır. Örneğin isim-fiil eki olarak -uv ekinin karşımıza çıkması, 3. teklik kişi zamirinin hal eklerine göre çekimleri (anı, anga, anda, anıng), acayib ve alamet gibi Arapça kelimelerin ayın harflilerin yanı sıra metinde gayın harfli olarak yazılmışlarının da karşımıza çıkması bunlardan bazılarıdır. Çağatay yazı dilinde üçüncü kişi iyelik eklerinden sonra kullanılmayan zamir n'si, metinde karşımıza iki türlü çıkmaktadır. Metinde zamir n'si çoğunlukla kullanılmış ancak bazen de kullanılmamıştır. Ancak metinde günümüz Kazan diyalektindeki y-j ikilemi yoktur.