Anlam alanı ve anlam ezgisi açısından eş anlamlı durum sıfatları (Derlem tabanlı bir inceleme)

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Eskişehir Osmangazi Üniversitesi, SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ, TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2018

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: GÖKSEL SERT

Danışman: Erdoğan Boz

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Eş anlamlılık kavramı ve eş anlamlılığın mümkün olup olmadığı uzun süredir tartışılmaktadır. Korkmaz, Hartmann ve James, Vardar gibi araştırmacılar farklı yaklaşımlar sonucunda farklı eş anlamlılık tanımları yapmış ve konuyla ilgili hemen her yeni çalışma, yeni bir eş anlamlılık yaklaşımını beraberinde getirmiştir. Buna bağlı olarak, farklı yaklaşımların eş anlamlı olarak belirttiği sözcüklerin benzerlik seviyelerini belirlemek adına Lyons, Cruse, Murphy gibi araştırmacılar eş anlamlılık sınıflandırmaları hazırlamıştır. Türkçede ise eş anlamlılık yeteri kadar çalışılmamıştır. Bu nedenle, alanyazındaki genel sorunlar Türkçe eş anlamlılık çalışmalarında artmıştır. Bu çalışma, dil ve söz düzlemleri üzerinde yapılacak anlambirimcik çözümlemesi, anlam alanı ve anlam ezgisi incelemeleri ile Cruse ve Murphy'nin sınıflandırma yöntemlerinden yararlanarak bütüncül bir eş anlamlılık yaklaşımını ortaya koyma amacındadır. Dört ana bölümden oluşan çalışmanın birinci bölümünde, temel konular ve kavramlar hakkında Türkçe ve yabancı alanyazından geniş bilgiler verilmiştir. İkinci bölümde, uygulanacak eş anlamlılık değerlendirme yöntemi belirtilmiştir. Üçüncü bölümde, ortaya konan yöntem doğrultusunda örneklemi oluşturan 10 eş anlamlı durum sıfatı çifti incelenmiştir. Dördüncü bölümde ise elde edilen bulgular eşliğinde değerlendirmelere yer verilmiştir. Sonuç olarak, eş anlamlılık kavramının tam bir anlam özdeşliği değil, güçlü anlam benzerliği yansıttığı belirlenmiştir.