Türkiye Türkçesinde karşıtlık işlevli söz dizimsel yapılar
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Eskişehir Osmangazi Üniversitesi, SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ, TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2019
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ŞERİFE SAZAK
Danışman: Erdoğan Boz
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Anlamın karşıtlığını tanımlamak için ortaya çıkan karşıtlık kavramı 19. yüzyıldan itibaren dilbilim alanında incelenmeye başlamıştır. Araştırmacılar tarafından çoğunlukla anlam bilimsel bir bakış açısıyla ele alınan karşıtlık kavramı, yapılan çalışmaların yön değiştirmesiyle eş dizimlilik, söz dizimi gibi alanlarda da dikkat çekmeye başlamıştır. Bu araştırmacılar arasında karşıtlığı en kapsamlı olarak inceleyen kişi olan Jones karşıtlık konusunda en fazla müracaat edilen nitelikli bir eser meydana getirmiştir. Bu çalışmada Steven Jones'un karşıtlık sınıflandırmasından yola çıkılarak yeni bir sınıflama önerilmiş ve belirlenen gazete derlemindeki karşıtlık içeren yapılar bulunarak bir sonuca ulaşılmıştır. Çalışma dört ana bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde; yerli ve yabancı alanyazını temel alınarak karşıtlık kavramının tanımı, adlandırma sorunu, karşıtlığın özellikleri ve karşıtlık türleri hakkında bilgi verilmiştir. İkinci bölümde, karşıtlığın hangi söz dizimsel yapılarda ortaya çıktığı aktarılmış ve karşıtlık işlevli olmayan söz dizimsel yapılar açıklanmıştır. Bulguları içeren üçüncü bölümde, 2018 yılındaki haberleri içeren bir gazete derleminden seçilen karşıtlık tümceleri, barındırdıkları karşıt sözcük çiftlerine göre belirlenen söz dizimsel yapılar ile ilgili başlıklar altına dâhil edilmiştir. Ayrıca karşıt sözcük çiftlerinin hangi karşıtlık türüne ait oldukları belirtilmiştir. Son bölümde ise bulgular, sayısal bir şekilde yorumlanarak sözcüksel ve söz dizimsel yaklaşımla değerlendirmelere yer verilmiştir.