Terminolojide tanım tipolojisi

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Eskişehir Osmangazi Üniversitesi, SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ, TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2019

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: NİLAY GİRİŞEN

Danışman: Erdoğan Boz

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Uzmanlık alanlarına ait dilsel kavramlar olan terimler, alanyazında uzun yıllar boyunca birçok araştırmaya konu olmuştur. Bir uzmanlık alanında etkili iletişimin sağlanmasında önemli bir yere sahip olan terminoloji, bilim dilini meydana getiren terimlerle ilgili çalışmaları kapsamaktadır. Terimlerin tanımlanması, terminolojinin ciddiyetle üzerinde durduğu konuların başında gelmektedir. Terminolojide tanım, Batı alanyazınında çeşitli kuramsal çalışmalarda ele alınmıştır. Türkiye'de ise daha çok uygulamaya yönelik çalışmalar yapılmıştır. Tanımın biçimsel yapısı, amaçları, özellikleri ve kuralları sistematik bütünlük içinde incelenerek kuramsal çalışmaların yapılması büyük önem taşımaktadır. Kuramsal altyapının oluşturulması, terim sözlüklerinde yer alacak tanımlara dair ölçütlerin bilimsel bir biçimde ortaya konulmasını sağlayacaktır. Çalışmanın ilk bölümlerinde altyapının oluşturulması için "kavram", "anlam", "terim", "terminoloji" ve "terminografi" konuları ele alınmıştır. "Tanım" başlıklı bölümde, terminolojinin temel kaynaklarından yararlanılarak kuramsal çerçeve oluşturulmaya çalışılmıştır. Elde edilen veriler doğrultusunda tanımın içerik ve biçim özellikleri belirlenerek tanımları çözümleme ölçütleri oluşturulmuştur. Uygulama aşamasında ise ses bilgisi, sözcük türü bilgisi, sözdizimi-anlam, şekil bilgisi ve parçalarüstü ses bilgisi şeklindeki dilbilgisinin her bir alt bölümüne ait olan ve beş farklı dilbilgisi terim sözlüğünde bulunan ortak maddebaşları seçilerek tanımları incelenmiştir. Bu incelemenin sonunda, dilbilgisi terim sözlüklerindeki tanım tipolojileri ortaya konulmaya çalışılmış ve kuramsal bilgilerin uygulamada değerlendirilmesi gerçekleştirilmiştir. Anahtar kelimeler: terim, terminoloji, tanım, tipoloji, terim sözlüğü