Türkiye Türkçesi konuşma dili üzerine metindilbilimsel inceleme
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Eskişehir Osmangazi Üniversitesi, SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ, Türk Dili ve Edebiyatı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ASİYE HANDE NUR TÜRKOLUK
Danışman: Erdoğan Boz
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Metindilbilimsel araştırmaların genel itibariyle incelendiğinde yazılı metinler üzerinde yoğunlaştığı görülmektedir. Metindilbilimsel araştırmaların temelinde yer alan metinsellik ölçütleri de buna bağlı olarak yazılı metinlerle şekillenmiştir. Bu çalışmada metinsellik ölçütleri ve değerlendirmeleri konuşma metinleri üzerinden değerlendirilmiştir. Öncelikle konuşma dili ve yazı dili farkı ortaya konmuştur. Daha sonra Türkiye Türkçesi konuşma dili üzerine yapılan çalışmalar tanıtılmıştır. Akabinde sıkça karışıtırılan metindilbilimsel çözümleme ve söylem çözümlemesi arasındaki fark anlatılmıştır. Birinci bölümün ikinci yarısında ise Reinbach'ın (1978) sözlü diyalog içeren metinler için hazırladığı metinsellik ölçütleri temel alınarak başlıklar tek tek incelenmiştir. Buna ek olarak bu çalışmada metinsellik ölçütlerinin merkezinde durumsallığın yer aldığını göstermek için Halliday'in (1989) durumsallık teorisinden yararlanılmıştır. Çalışmanın inceleme bölümünde konuşma metinleri içerisinden hazırlıksız diyaloğa dayalı metin türleri seçilmiştir. Bunlar Sarı Mikrofon Sokak Röportajları'nda beş sözlü metin ve Survivor adlı programın konsey toplantılarından seçilen beş sözlü metindir. Bu on metin Reinbach'ın (1978) metinsellik ölçütlerine göre incelenmiştir. Üçüncü bölümde ise ulaşılan sonuçlar değerlendirimiş ve aslen İngilizce konuşma dili üzerine kurulan Reinbach'ın (1978) çalışmasının Türkiye Türkçesi için ne kadar geçerli olabileceği sorgulanmıştır.