Türkiye Türkçesinde iç duyu eylemleri
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Eskişehir Osmangazi Üniversitesi, SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ, TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: YAREN NUR YILMAZ
Danışman: Erdoğan Boz
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu çalışmanın teorik art alanı bir sözcük türü olarak eylemler, eylemlerin iç anlamsal özelliği olarak kılınış ve algılama yeteneği olarak duyular olmak üzere üç kavram / konu üzerinde şekillenmiştir. İnsanoğlu dünyayı algılamak ve anlamlandırmak için bir dizi karmaşık sistem geliştirmiştir ve bu sistemlerin başında duyu organları yer almaktadır. Duyu türleri konusunda yapılan geleneksel tasniflerin görme, işitme, tat alma, koku alma ve dokunma duyusu olmak üzere beş temel duyu (dış duyular) üzerinden yapıldığını söylemek mümkündür. Bununla birlikte dış duyuların yanında onlar kadar işlevsel olan iç duyular da vardır. Tasniflerde iç duyular; ısı (sıcaklık-soğukluk), ağrı (acı), kaşınma ve gıdıklanma, vibrasyon (titreşim), proprioseptif (pozisyon), sezgi, açlık ve tokluk, susuzluk, bulantı, miksiyon (işeme/idrar yapma) ve dışkılama, kusma, geğirme ve yellenme duyuları şeklinde sıralanmaktadır. Doğal olarak bu duyulara bağlı birçok eylem bulunmaktadır. Bu çalışmanın konusu iç duyuların güncel bir tasnifini yapmak ve bu tasniften yola çıkarak iç duyu eylemlerini tespit etmektir. Çalışmanın ikinci bölümünde söz konusu tasniften yola çıkılarak Türkiye Türkçesindeki iç duyu eylemleri, TDK Güncel Türkçe Sözlük'ten taranmış ve tespit edilen her bir eylemin kılınış özellikleri ayrıca verilmiştir. Buna göre on dört başlıktaki iç duyulardan tespit edilen toplam 268 eylemin; proprioseptif, ağrı, ısı, miksiyon ve dışkılama vd. duyu eylemleri şeklinde sıralandığı görülmüş ve bu eylemlerin kılınışlarına göre genellikle devinimli dönüşümsüz, devinimli olmayan dönüşümsüz, başlangıç dönüşümlü, anlık olmayan bitiş dönüşümlü ve anlık bitiş dönüşümlü özellikler gösterdiği belirlenmiştir.