Manevi danışmanlık ve rehberlik perspektifinden nefs psikolojisinde manevi dayanıklılık
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Eskişehir Osmangazi Üniversitesi, SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ, FELSEFE VE DİN BİLİMLERİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: CANAN YİLMAZ
Danışman: MUSTAFA KOÇ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Hastalık, yas ve ölüm gibi sarsıcı yaşam olayları karşısında bireylerin dinî ve manevi referans alanlarına yönelerek bu alanlardan psikolojik güç, dayanıklılık ve anlam edinmeleri, din psikolojisi literatüründe çok sayıda ampirik bulgu tarafından desteklenmektedir. Bu durum, manevi danışmanlık ve rehberlik hizmetlerinin yalnızca inanç temelli sorunların çözümüne odaklanan bir alan olmaktan öte bireyin psikolojik iyi oluşunu güçlendiren bütüncül bir disiplin olduğunu göstermektedir. Bu tez çalışmasında, bireyin ruhsal ve manevi gelişimini merkeze alan nefs psikolojisi yaklaşımı ekseninde manevi dayanıklılığın nasıl inşa edildiği, terapötik süreçte nefs psikoterapisinin bu inşa sürecine nasıl katkı sunduğu ve tüm bu sürecin manevi danışmanlık ve rehberlik uygulamalarıyla nasıl desteklenebileceği kuramsal bir perspektiften analiz edilmiştir. Birinci bölümde, nefs psikolojisinin kavramsal ve tarihsel temelleri açıklanmış; bireyin çok katmanlı varlık yapısı, nefsin eğitimi, ruhsal olgunlaşma süreçleri ve manevi danışmanlık–rehberlik faaliyetleri bu yaklaşımın temel ilkeleri çerçevesinde değerlendirilmiştir. İkinci bölümde, manevi dayanıklılık kavramı psikolojik ve manevi boyutlarıyla ele alınmış; bireyin kriz dönemlerinde içsel gücünü yeniden yapılandırma süreci sabır, tevekkül, rıza, kader bilinci ve şükür gibi temel manevi bileşenler bağlamında incelenmiştir. Maneviyatın, yaşamın zorlayıcı dönemlerinde anlam üretme, umut inşa etme ve psikolojik direnci güçlendirme işlevi ayrıntılı biçimde tartışılmıştır. Üçüncü bölümde, nefs psikolojisi perspektifinden manevi dayanıklılığın kuramsal temelleri açıklanmış; bireyin ruhsal ve manevi dayanıklılığını etkileyen teolojik, psikolojik, sosyolojik ve pedagojik faktörler psiko-sosyo-teolojik bir bütünlük içerisinde analiz edilmiştir. Dördüncü bölümde ise nefs psikoterapisinde kullanılan farkındalık temelli uygulamalar, dua, tefekkür, rüya analizi, ibadet ve hayır terapisi gibi yöntemlerin bireyin psiko-spiritüel dayanıklılığına katkısı değerlendirilmiştir. Elde edilen bulgular doğrultusunda şu sonuçlara ulaşılmıştır: (i) Nefs psikolojisi, manevi danışmanlık ve rehberlik perspektifiyle bütünleştiğinde, bireyin ruhsal dayanıklılığını güçlendiren temel bir yerli yaklaşım olarak öne çıkmaktadır; (ii) Nefs psikoterapisi, danışanın içsel manevi kaynaklarını fark etmesini ve bu kaynakları etkin biçimde kullanabilmesini sağlayarak onun yaşamla baş etme kapasitesini artırmaktadır; (iii) İçsel denge ve manevi huzurun tesis edilmesi, psikolojik dayanıklılığın ve stresle başa çıkma becerisinin temel bileşenlerini oluşturmaktadır; (iv) Dini inancın güçlendirilmesi, manevi dayanıklılığı destekleyen önemli bir psiko-teolojik faktör olarak değerlendirilmektedir; (v) Nefs psikoterapisi, danışanın manevi gelişim ve olgunlaşma süreçlerine katkı sunmakta, böylece ruhsal direncini pekiştirmektedir; (vi) Terapötik süreçte oluşturulan manevi ekosistem, etkili başa çıkma stratejileri ve güven temelli manevi danışman–danışan ilişkisiyle bireyin yaşam zorluklarına karşı daha güçlü bir duruş geliştirmesine imkân tanımaktadır. Sonuç olarak, bu tez çalışması nefs psikolojisinin, Türk manevi danışmanlık ve rehberliğinde yerli, kültürel ve bütüncül bir ekol olarak değerlendirilebileceğini ortaya koymaktadır. Bu kapsamda çalışma hem kuramsal gelişime katkı sunmayı hem de uygulamaya dönük alana ve ekole ilişkin yeni terapötik yaklaşımlar ve yönelimler geliştirmeyi amaçlamaktadır.