Bulanık mantık yaklaşımıyla kaynak/rezerv sınıflandırması
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Eskişehir Osmangazi Üniversitesi, FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ, MADEN MÜHENDİSLİĞİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2011
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ERKAN ÖZKAN
Eş Danışman: MELİH İPHAR, ADNAN KONUK
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Maden yataklarında yapılan arama ve araştırma çalışmalarından sonra, kaynak/rezerv sınıflarının belirlenmesi madencilik yatırımlarının planlanması açısından oldukça önemlidir. Kaynak/rezerv sınıflandırmasının ana amacı, bir maden yatağında yapılan tahminlerin güvenirliliğini değerlendirmektir. Maden yataklarında kaynak/rezerv sınıflaması ve güvenirlilik ölçümü, jeoistatistiksel bir tahmin yöntemi olan kriging tahmincisi ile hesaplanan kriging varyansı veya interpolasyon varyansı kullanılarak yapılabilmektedir. Kriging tahmincisi olarak ise genellikle ordinary kriging yöntemi kullanılmaktadır.Ordinary kriging varyansı sadece örneklerin yerleşim düzenine bağlıdır. Bununla birlikte, interpolasyon varyansı ise örneklerin değerlerine bağlı olması ve tahmin edilen değerler ile daha iyi bir ilişki ortaya koyması nedeniyle kaynak/rezerv sınıflandırmasında kullanılan alternatif bir tahmin hatası varyansıdır. Ordinary kriging standart sapması ve interpolasyon standart sapması yardımıyla, belirli bir istatiksel güvenirlik seviyesi için tahmin hataları hesaplanabilmekte ve bu tahmin hataları yardımıyla da değişken değeri tahmin edilen bloğun kaynak/rezerv sınıflaması yapılabilmektedir. Ancak, her iki tahmin hatasına göre belirli bir maden yatağı bloğu için yapılan kaynak/rezerv sınıflaması farklı olabilmekte ve bu durum karar vermede belirsizliklere neden olmaktadır. Bu gibi sayısal ve sözel belirsizliklerin bulunduğu problemlerin çözümünde ise bulanık mantık yaklaşımının çözüm üretebileceği düşünülmektedir.Bu çalışmada, kaynak/rezerv sınıflandırmasında ordinary kriging yöntemiyle tahminle birlikte bulanık mantık yaklaşımının kullanılması amaçlanmıştır. Bu amaçla; Eskişehir-Mihalıcçık-Koyunağılı sahasındaki linyit kalınlığı verileri kullanılarak kaynak/rezerv sınıflandırmasındaki farklılıkların ortadan kaldırılması amacıyla, girdi değişkenleri ordinary kriging hatası ve interpolasyon hatası olan ve çıktı değişkeni kaynak/rezerv sınıfı olan bir bulanık sistem oluşturulmuştur. Bulanık sistem, kaynak/rezerv sınıflarındaki kesin sınırların yumuşatılmasını ve her bir bloğun belirli bir üyelik derecesiyle sınıflandırılmasını sağlamıştır.Anahtar Kelimeler: Kaynak/rezerv sınıflandırması, ordinary kriging hatası, interpolasyon hatası, bulanık mantık.