Kıraat İlmi Bağlamında Hemze ve Hükümleri

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Eskişehir Osmangazi Üniversitesi, SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ, TEMEL İSLAM BİLİMLERİ (DR), Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2020

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: ELİF NUR ÖMEROĞLU

Danışman: Fatma Asiye Şenat

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Kıraat ilmi ve Arap dili literatürü içerisinde genişçe bir yere sahip olan hemze üzerinde, kıraat âlimleri ve dilbilimciler birçok açıdan ihtilaf etmişlerdir. Bu bağlamda hemzenin harf olup olmayışı, yazımı ve okuma biçimleri gibi konular üzerinde farklı görüşler ortaya atılmıştır. Araştırmada hemze Arap Dili ve Belagatı açısından her yönüyle incelenmiş, hemzenin Arap alfabesinin ilk harfi olduğu ve kendine ait özelllikler taşıdığı sonucuna varılmıştır. Bu özellikler göz önüne alındığında hemze harfinin telaffuzundaki zorluklar ve yerel lehçelerin etkisiyle farklı okuyuş biçimlerinin ortaya çıktığı görülmektedir. Vahyin inzâli ile bu okuyuş biçimlerinden bazıları, hemzenin telaffuzunu kolaylaştırmak maksadı ile Kurân-ı Kerim'e dâhil olmuştur. Bugüne kadar mütevâtiren bize ulaşan bu okuyuşlar, Hz. Peygamber'den (s.a.v.) sahih bir sened ile nakleden imam ve râvilerin adıyla sistematikleşmiş, dünyanın farklı bölgelerinde okunarak benimsenmiştir. Bazı okuyuş biçimleri ise birtakım kusurları sebebiyle reddedilmiştir. Araştırma, hemzenin telaffuz biçimlerine, nakleden imam ve râvîlerin rivayet ettiği şekliyle yer vermektedir. Çalışmada öncelikle mütevâtir ve sahih kabul edilen on kıraat ile dört şâz kıraatin hemzeyi okuma biçimleri ele alınmıştır. Her bir okuma biçimi açıklayıcı olması bakımından gerekli örnekler ve tablolarla birlikte verilmiştir. Bu esnada okuyuşların teorik yönünün yanı sıra pratik tarafı da açıklanmaya çalışılmıştır. Dolayısıyla ortaya çıkan bu çalışma ile kıraat ilmi öğretiminde teorik ve pratik açıdan kolaylık sağlayacak bir kaynak oluşturulması hedeflenmiştir.