TÜRKÇE HABER METİNLERİNDE KAÇINMA STRATEJİLERİ
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Eskişehir Osmangazi Üniversitesi, SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ, TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: İREM KAZAR
Danışman: Fatih Doğru
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu çalışma Türkçe haber metinlerinde haber yazarlarının kullandığı kaçınmaları tespit etmeyi amaçlamaktadır. Haber metinleri, bilgi verici metinler arasındadır. Bu metinlerin amacı yaşanmış ya da yaşanma ihtimali bulunan olaylar, olgular, durumlar hakkında toplumu bilgilendirmektir. Haberler kendi içinde farklı türlere ayrılır. Bu türlere spor, ekonomi, magazin vb. örnek olarak gösterilebilir. Haber yazarları, metinlerini yazarken çeşitli üstsöylem belirleyicilerinden faydalanmaktadır. Üstsöylem belirleyicileri, yazarların ya da okuyucuların sunulan metni kolaylıkla ve yazarın ya da konuşmacının algılanmasını istediği şekilde anlayabilmesini sağlamak için kullanılan yapılardır. Üstsöylem belirleyicilerinden biri de kaçınmalardır. Kaçınmalar yazarların ya da konuşmacıların iletmek istediği mesajı okuyucu ve dinleyicilere sunmak için kullandıkları araçlardır. Yazarlar kaçınma stratejilerini kullanarak sundukları önermeye olan bağlılıklarını, sorumluluklarını azaltır ve önermeye eleştiri gelmesi durumuna karşın kendini korumuş olur. Kaçınmaların bilgi kaynağını gizleme, kesinliği azaltma, önermenin sorumluluğunu üstüne alma ve önermenin sorumluluğunu başka kaynağa aktarma gibi çeşitli işlevleri vardır. Bu çalışmada Hürriyet, Posta ve Sabah gazetesinde 07.12.2024-31.12.2024 tarihleri arasında yayımlanan dünya, ekonomi, magazin, spor ve yaşam haberlerinde kullanılan kaçınma stratejileri incelenmiştir. Kaçınmalar fişleme yoluyla tespit edilip bilgi kaynağını bulanıklaştırmak, kesinliği azaltmak, kişisel atıf ve atıf kalkanı stratejileri dikkate alınarak incelenmiştir. Tespit edilen kaçınmalar, belirtilen stratejilere göre listelenmiş, kaçınmaların kullanım sıklığı belirlenip farklı haber türlerinde kullanım oranı ve hangi stratejinin hangi haber türünde daha fazla kullanıldığı belirlenmiştir. Kullanılan kaçınmaların örnekleri verilip haber türleri ve kaçınma stratejileri arasında karşılaştırma yapılmıştır. Anahtar Kelimeler: Metin Türleri, Haber Metinleri, Üstsöylem, Kaçınma Stratejileri.