Özel Yetenekliler Eğitiminde Sistem Yaklaşımı ve Paydaş Etkileşimlerine Dayalı Kuramsal bir Model Geliştirme
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Eskişehir Osmangazi Üniversitesi, EĞİTİM BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ, Eğitim Bilim. Ens., Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: GAMZE İNCİ
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): Mine Sönmez Kartal
Eş Danışman: Şule Demirel Dingeç
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Özel yetenekli öğrencilerin eğitimi, öğrenciler, öğretmenler, ebeveynler, okul yöneticileri ve alan uzmanları gibi çeşitli paydaşlar arasındaki karmaşık etkileşimlerin bütüncül olarak ele alınmasını gerektirir. Son yıllarda özel yetenekli öğrencilerin ihtiyaçla-rına yönelik ilginin artmasına ve çeşitli eğitim modellerinin uygulanmasına rağmen, paydaşlar arası etkin iş birliği ve sistem bütünlüğünün sağlanmasında çeşitli zorluklar sürmektedir. Bu zorlukların temelinde, özel yetenekliler eğitim sürecinde paydaşlar arasındaki etkileşimlerin kuramsal olarak yeterince anlaşılmamış olması yatmaktadır. Bu araştırmanın amacı, ilkokul düzeyindeki özel yetenekli öğrencilerin eğitim sürecinde öğrenciler, öğret-menler, ebeveynler, idareciler ve alan uzmanları arasındaki etkileşimleri sistem yaklaşımı çerçevesinde incelemek ve paydaş etkileşimlerine dayalı olarak özel yetenekliler eğitimini açıklayan özgün bir teori geliştirmektir. Yöntem: Araştırmada nitel araştırma desenlerinden gömülü teori yaklaşımı benimsenmiştir. Veriler, özel yetenekli öğrenciler, ebeveynleri, öğretmenleri, idarecileri ve alan uzmanları ile yapılan derinlemesine yarı yapılandırılmış görüşmeler yoluyla toplanmıştır. Ayrıca ilgili ulusal politika belgelerinin analizi de yapılmıştır. Katılımcılar, amaçlı ve kuramsal örnekleme yoluyla teorik doygunluğa ulaşılana kadar seçilmiştir. Elde edilen veriler, başlangıç, odaklı ve teorik kodlama ile sürekli karşılaştırmalı analiz tekniği kullanılarak analiz edilmiştir. Her bir veri seti diğerleriyle karşılaştırılmış ve veriye dayalı bir ku-ram inşa edilmiştir. Bulgular: Bu araştırmada geliştirilen "Özel Yetenekliler Eğitiminde Sistemik İnteraksiyon Modeli" (ÖYESİM) teorisi, özel yetenekli öğrencilerin eğitim sürecinin, paydaşlar arasında bütünsel, sistemik ve dinamik etkileşimlerle şekillendiğini ortaya koymaktadır. Bulgular, özel yetenekli eğitiminin niteliği ve etkililiğinin, öğrenciler, öğretmenler, ebeveynler ve yöneticiler arasındaki şeffaf, iş birliğine dayalı iletişimle doğrudan ilişkili olduğunu göstermiştir. Ayrıca, sistemik düşünme, iş birliği kültürü ve rol netliğinin, özel yetenekli eğitiminde karşılaşılan engellerin aşılmasında kritik öneme sahip olduğu belirlenmiştir. Paydaş etkileşimlerinin birbirinden bağımsız olmadığı; her bir paydaşın eyleminin sis-temin bütününü etkileyebildiği dinamik bir ağ yapısında gerçekleştiği ortaya konmuştur. Bu kapsamda geliştirilen ÖYESİM modeli, özel yetenekliler eğitimindeki sistemsel ve dinamik ilişkileri açıklayan kuramsal bir çerçeve sunmaktadır. Sonuç ve Öneriler: Bu çalışma, özel yetenekli eğitimi sürecinde çoklu paydaş etkileşiminin önemini vurgulamaktadır. Ek olarak hem politika hem uygulama düzeyinde yol gösterici olabilecek sistem yaklaşımı temelli bir teori ortaya koymaktadır. Araştırma bulguları, paydaşlar arası iletişimin güçlendirilmesi ve sistemik bir bakış açısının benim-senmesinin, özel yetenekli öğrencilerin eğitim yaşantılarının ve sonuçlarının iyileştirilmesi açısından kritik olduğunu göstermektedir. Geliştirilen ÖYESİM teorisi, alanda gelecekte yapılacak araştırmalar, eğitim uygulamaları ve politika geliştirme çalışmaları için de önemli açılımlar sunmaktadır