Pediatri yoğun bakım ünitesinden taburcu olan çocuk ve ebeveynlerinde travma sonrası stres bozukluğunun değerlendirilmesi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Eskişehir Osmangazi Üniversitesi, SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ, HEMŞİRELİK ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2020
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: AYŞEGÜL KARACA
Danışman: AYFER AÇIKGÖZ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Giriş: Çocuğun yoğun bakıma yatması, hem çocuk hem de ailede travma etkisi oluşturabilir. Yaşanan travmaya bağlı çocuk ve ailelerinde akut stres bozukluğu (ASB) ve travma sonrası stres bozukluğu (TSSB) görülebilir. Amaç: Çalışma pediatri yoğun bakım ünitesi (PYBÜ)'nden taburcu olan ve/veya servise devredilen 8-12 yaş arası çocuklar ve ebeveynlerinde ASB ve TSSB riskini ve etkileyen faktörleri belirlemek amacıyla yapıldı. Gereç-Yöntem: Kesitsel ve ilişki arayıcı tipte bir çalışmadır. Araştırma, Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi İhsan Doğramacı Çocuk Hastanesi PYBÜ'de yatan çocuk ve ebeveynleri ile yapıldı. Çalışmaya; ulaşılabilen, araştırmayı kabul eden ve örneklem seçim kriterlerine uyan 110 çocuk, 98 anne ve 80 baba dahil edildi. Veriler 1 Ocak 2019 ile 31 Mart 2019 tarihleri arasında toplandı. Çalışma yapılmadan önce etik kurul izni ve gerekli kurum izinleri alındı. Çalışmada veri toplamak amacıyla "Kişisel Veri Toplama Formu", ASB ve TSSB'yi belirlemek için "Travma Sonrası Stres Tepki Ölçeği" ve "TSSB Soru Listesi - Sivil Versiyonu" kullanıldı. Çalışmada kullanılan travma sonrası stres tepki ölçeğinde; 12-24 puan arası "Hafif Düzeyde TSSB", 25-39 puan arası "Orta Düzeyde TSSB", 40-59 puan arası "Ağır Düzeyde TSSB", 60 ve üstü puan ise "Çok Ağır Düzeyde TSSB" şeklinde yorumlanmaktadır. Çalışmada anne ve babalar için kullanılan "travma sonrası stres tepki ölçeği"nin kesme puanı ise 22-24 arasındadır. Bu puanların üstü yüksek risk kabul edilmektedir. İstatistiksel analizler SPSS paket programı ile yapıldı ve p<0,05 önemli kabul edildi. Çalışma sonunda Gpower 3.0.10 programı kullanılarak (alpha=0,05) yapılan güç analizinde araştırmanın gücü; 110 çocuk için %85, 98 anne için %93,3 ve 80 baba için %81,5 olarak bulundu. Bulgular: Çalışmada çocuklarda ASB puanı ortalaması 35,74±12,43 (min. 12, maks. 74), TSSB puanı ortalaması ise 34,46±15,89 (min. 8, maks. 74) olarak bulunmuştur. Buna göre yaptığımız çalışmada çocuklarda hafif düzeyden çok ağır düzeye kadar ASB ve TSSB riski bulunmaktadır. Çalışmada anneler için ASB puanı ortalaması 47,79±16,32 (min. 19, max. 85) ve TSSB puanı ortalaması 53,66±16,93 (min. 17, max. 85) olarak bulunmuştur. Babalar için ASB puanı ortalaması 37,23±12,74 (min. 17, max, 74) ve TSSB puanı ortalaması 33,24±14,61 (min. 17, max. 71) olarak bulunmuştur. Buna göre yaptığımız çalışmada çocuğu yoğun bakımda yatan anne ve babalar da TSSB yüksek risk olarak saptamıştır. Çalışmada çocuk, anne ve babanın ASB puanları arasında pozitif yönde istatistiksel olarak önemli ilişki saptandı (p<0,05). Aynı ilişki TSSB puanları arasında da bulundu (p<0,05). Çocuğun, anne ve babanın ASB ve TSSB puanları arasında da pozitif yönde ilişki tespit edildi (p<0,05). Ebeveyninin kendisine destek olduğunu belirten çocukların ASB puanları, ebeveyn desteğinin olmadığını belirten çocuklardan daha yüksek bulundu (p<0,05). Aile gelir durumu ile annenin TSSB puanı arasında, çocuğun yoğun bakımda ölüme tanık olma durumu ile çocuğun ASB puanı arasında istatistiksel olarak anlamlılık saptandı (p<0,05). Sonuç ve Öneriler: Çocuğun ASB puanı arttıkça, annenin ve babanın ASB puanının arttığı, aynı şekilde çocuğun ASB puanı azaldıkça, annenin ve babanın ASB puanının azaldığı belirlendi. Aynı ilişki TSSB puanları arasında da bulundu. Çocuğun, annenin ve babanın ASB puanı ile TSSB puanı arasında da pozitif yönde ilişki olduğu saptandı. Önerimiz PYBÜ'den taburcu olan ve/veya servise devredilen tüm çocuk ve ebeveynlerinde TSSB taramasının yapılmasıdır. Çocuk ve ebeveynlerinde TSSB taraması yapılması, durumun erken dönemde tespiti, gerekli sağlık kurumlarına yönlendirilmesi ve tedavisi yönünden önemlidir.