Antik,yerel ve modern buğday genotiplerinin haploid bitki oluşturma yeteneklerinin araştırılması
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Eskişehir Osmangazi Üniversitesi, FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ, TARLA BİTKİLERİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2022
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: GAMZE GÜRTAY
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): İmren Kutlu
Eş Danışman: Süleyman Avcı
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu tez çalışmasında, 15 adet tetraploid (makarnalık) ve 15 adet hekzaploid (ekmeklik) buğday genotipinin şeker mısırı çeşitlerinin polen karışımları ile melezlenmesi sonucu ve anter kültürü tekniği kullanılarak haploid bitki oluşturma potansiyelleri araştırılmıştır. Çalışmada, buğday × mısır melezlemesi tekniği ile toplamda 180 adet buğday başağına 4 farklı şeker mısırı çeşidinin (Baron, Challenger, Earliking ve Merit) polen karışımları verilmiş ve ortalama 2500 adet çiçek tozlanmıştır. Tozlamadan 16-18 gün sonra hasat edilen başaklarda 386 adedi tetraploid buğdaylardan ve 955 adedi hekzaploid buğdaylardan olmak üzere toplam 1341 adet yalancı tohum oluştuğu gözlemlenmiştir. Hekzaploid buğdaylardan elde edilen embriyo sayısı (55), tetraploid buğdaylara göre (10) oldukça yüksek olmuştur. Elde edilen toplam 65 embriyonun 10 tanesinden yeşil bitkicik rejenere olmuştur. Rejenere olan bu bitkiciklerden ise sadece 6 tanesinde kök gelişmesi meydana gelmiş ve vernalize edilerek yeşil bitki oluşturmuştur. En fazla embriyo oluşturan genotip (18) Köse ekmeklik buğday genotipi olurken, onu 8 embriyo ile Sünter ekmeklik buğday genotipi izlemiştir. Tetraploid buğdaylar arasında en iyi performansı Triticum turgidum var. Kara Gylchyh göstermiştir. Tetraploid buğdayların embriyo oluşturma ve rejenerasyon miktarları hekzaploid buğdaylara göre düşük olsa da, sonuçta elde edilen toplam bitki sayıları her iki buğday grubunda da eşit miktarda olmuştur. Anter kültürü tekniği ile 30 genotipten toplamda 12000 anter ekimi yapılmış ve bunların 133 adedi kallus oluşturmuştur. Rejenerasyon ortamına alınan kalluslardan 8 adedi haploid ve 6 adedi spontan doubled haploid olmak üzere 14 adet bitki elde edilirken, albino bitki oluşumu gözlemlenmemiştir. Buğday × mısır melezlemesinde olduğu gibi anter kültürü yanıtında da hekzaploid buğdayların performansı daha yüksek olmuştur. Tetraploid buğdaylardan sadece Triticum turanicum genotipi bitki oluşturmuş, hekzaploid buğdaylardan ise Sünter çeşidinden en fazla bitki kazanılmıştır. Her iki yöntemde de, doubled haploid bitkiler antik ve yerel buğdaylardan elde edilirken modern buğdaylardan hiç bitki elde edilememiştir. Yüksek rejenerasyon yeteneğine sahip olan antik ve yerel genotipler haploid bitki yanıtını arttırmaya yönelik buğday ıslah programlarında anaç olarak kullanılabileceği gibi buğday popülasyonlarından saf hatlar seçilerek yeni çeşitler kazanılabilir.