Bor İçeriği Yüksek Maden Toprağının Toksik Etkilerinin Farklı Yöntemlerle Araştırılması
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Eskişehir Osmangazi Üniversitesi, FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ, BİYOLOJİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2017
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: SERHAN KARAKAŞ
Eş Danışman: FERHAN KORKMAZ
Danışman: AHMET ÇABUK
Özet:Bor (B) insan, hayvan, bitki ve mikroorganizmalarda önemli biyolojik etkileri olan bir elementtir. Yüzey madenciliği yapılan alanlardaki topraklarda bor birikiminde artış görülmektedir. Çeşitli yollarla bu topraklara maruz kalan canlılarda toksik etkiler meydana gelebilir. Bu amaçla, yüzeysel B madenciliği yapılan toprakta olası maruziyet sonucu meydana gelebilecek toksik etkiler farklı yöntemlerle araştırılmıştır. Fitotoksik etkinin belirlenmesinde Pisum sativum, Zea mays, Triticum aestivum ve Sorghum bicolor'da çimlendirme, kök büyümesi inhibisyonu testleri ile biyokütle üzerine etkisi araştırılmıştır. Sitogenetik ve genotoksik etkinin belirlenmesi için Allium cepa'da kromozom aberasyon testi, mutajenik etkinin belirlenmesi için Salmonella typhimurium TA98 ve 100 suşlarında, karaciğer mikrozomu (S9) varlığında ve yokluğundaki etkileri plak inkorporasyon ve fluktuasyon yöntemleri ile belirlenmiştir. Artan bor konsantrasyonlarının fitotoksik etki oluşturduğu, çimlenmeyi ve kök büyümesini inhibe ettiği ve biyokütle miktarında azalmaya sebep olduğu belirlenmiştir. A. cepa'da hem 24 hem de 48 saatte mitotik indeksi azaltarak kromozom aberasyonlarını artırdığı görülmüştür. Aberasyon tipleri içerisinde protoplazma bütünlüğünün bozulmasına bağlı olarak en çok sıkışık mitoz > düzensiz anafaz ve telofaz > düzensiz metafaz > anormal profaz > c-mitoz > köprü > kutuplu anafaz > kalgın kromozom anormalliklerine rastlanılmıştır. S. typhimurium TA98 ve TA100 suşunda daha düşük bor konsantrasyonlarının fluktuasyon yöntemindeki mutajenite frekansını plak inkorporasyon yöntemine göre daha fazla artırdığı belirlenmiştir. Sonuçta, maden toprağında bor konsantrasyonunun yüksek olması test organizmalarında toksik etki oluşturmuştur. Bu nedenle bor maden sahalarının biyoremediasyonu oldukça önemlidir. Böyle toprakların biyoakümülasyon yeteneği yüksek türdeki canlılarla biyoremediasyonu hem potansiyel toksik etkilerin önüne geçebilecek hem de toprakların ıslah edilerek değerlendirilmesinde oldukça yararlı olacaktır.