Fen Bilimleri ve Sınıf Öğretmenlerinin Popüler Bilime İlişkin Görüşleri: Bir Karma Yöntem Çalışması
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Eskişehir Osmangazi Üniversitesi, EĞİTİM BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ, İLKÖĞRETİM ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2021
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: SONGÜL UÇAR
Danışman: Ersin Karademir
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Eğitimdeki yenilikçi yaklaşımlarla, fen öğretim programında bazı becerilerin ve yetkinliklerin kazandırılması günümüzde önemli hâle gelmiştir. Değişen fen programının hedeflediği becerilerin kazanılması, fen öğretiminin niteliğinin artması bakımından önem taşımaktadır. Fakat programdaki konu ve kazanımların öğretilmesinde; bazı fen konularının öğrencilere zor gelmesi, önceki öğrenmelerle bağlam kurulamaması, günlük hayatla ilişkilendirilememesi, öğrenilenlerin yeni durumlarda kullanılamaması gibi pek çok sorunla karşılaşılmaktadır. Bu nedenle, alternatif yöntemlerle fen dersini işlemek, öğretmenler için zorunluluk hâline gelmiştir. Popüler bilim, bilimin her alanından karmaşık bilgilerin daha basit dille anlatılma şeklidir. Çocuklarda merak duygusu uyandıran, bilimsel araştırma yapmaya yönlendiren, problem çözme, eleştirel, mantıksal ve matematiksel düşünme becerileri kazandırabilen içerikler arasındadır. Bu bakımdan popüler bilim içeriklerinin (kitap, dergi, belgesel/diziler, bilim içerikli filmler, etkinlikler vb.), eğitim-öğretimin niteliğinin arttırılmasında etkili olacağı düşünülmektedir. Bu nedenle popüler bilimin içerikleri gibi yenilikçi yöntemler kullanmak fen bilimleri müfredatının amaçlarına ulaşmada büyük rol oynamaktadır. Bu durumundan yola çıkılarak araştırmada fen bilimleri ve sınıf öğretmenlerinin popüler bilime bakış açıları ve tutumlarının incelenmesi amaçlanmıştır. Yöntem: Bu araştırmanın deseni nitel ve nicel verilerin toplandığı karma desen olarak belirlenmiştir. Araştırmanın nitel boyutu için yarı yapılandırılmış görüşme tekniği kullanılmıştır. Araştırmanın nicel boyutunda ise veri toplamak için Uçar ve Karademir (2020) tarafından geliştirilen Popüler Bilime Yönelik Tutum Ölçeği kullanılmıştır. Araştırmanın nitel boyutu için 7 fen bilimleri ve 7 sınıf öğretmeni ile yarı yapılandırılmış görüşme yapılmıştır. Nicel boyutu için 2020-2021 eğitim öğretim yılında Türkiye'nin farklı illerinde görev yapan 175 fen bilimleri öğretmeni, 298 sınıf öğretmeni olmak üzere, toplam 473 öğretmen seçilmiştir. Nicel verilerde bağımsız değişkenler için betimsel analizler, bağımsız gruplar t-Testi ve tek yönlü varyans analizi (ANOVA) yapılmıştır. Nitel veriler ise, betimsel analiz ile çözümlenmiş ve elde edilen bulgular araştırma sorularına bağlı kalınarak yorumlanmıştır. Bulgular: Araştırmada nitel ve nicel verilere göre, fen bilimleri öğretmenlerinin sınıf öğretmenlerine göre popüler bilime yönelik tutum ve bakış açılarının daha yüksek olduğu bulunmuştur. "Kişisel gelişim bağlamında popüler bilime yönelik tutumları", "Öğretmenlik mesleği bağlamında popüler bilime yönelik tutumları" ve "Popüler bilime yönelik tutumları" 1-5 yıl kıdem yılına sahip öğretmenlerle 16 yıl ve üstü kıdem yılına sahip öğretmenler arasında 1-5 yıl kıdem yılına sahip öğretmenlerin lehine; 6-10 yıl kıdem yılına sahip öğretmenlerle 16 yıl ve üstü kıdem yılına sahip öğretmenler arasında 6-10 yıl kıdem yılına sahip öğretmenlerin lehine; anlamlı bir farklılık saptanmıştır. Araştırmanın nicel verilere göre, öğretmenlik yapılan yıl arttıkça popüler bilimin derslerde kullanımına karşı bakış açısı ve tutumunun olumsuz yönde değiştiği belirlenmiştir. Kadın ve erkek öğretmenler arasında, "Öğretmenlik mesleği bağlamında popüler bilime yönelik tutumları" ve "Popüler bilime yönelik tutumlarının" (toplam puanların) bakımından, kadınlar lehine anlamlı bir farklılık saptanmıştır. Ayrıca fen bilimleri ve sınıf öğretmenlerinin arasında, görev yaptığı yerler bakımından anlamlı bir farklılık saptanmamıştır. Sonuç ve Öneriler: Nitel ve nicel verilere göre fen bilimleri öğretmenleri sınıf öğretmenlerine göre popüler bilim kitapları, dergileri, site ve uygulamaları, film ve belgesel vb. içerikleri takip etme ve kullanma oranı daha yüksek olduğu sonucuna varılmıştır. Sınıf ve fen bilimleri öğretmenlerinde kıdem yıllı arttıkça popüler bilime yönelik tutumlarının azaldığı ve popüler bilim içeriklerini daha aza kullandıkları ulaşılan sonuçlar arasındadır. Kadın ve erken öğretmenlenler arasında; kadın öğretmenlerin erkek öğretmenlerine göre popüler bilime yönelik tutumlarının daha yüksek olduğu ve popüler bilim içeriklerini daha çok kullandıkları sonucuna ulaşılmıştır. Ayrıca öğretmenlerin popüler bilim içeriklerini derste kullanmaları teşvik edilmesi ve EBA (Eğitim Bilişim Ağı)'ya tüm öğrencilerin yararlanabileceği farklı tür ve içeriklerde popüler bilim yayınları (kitap, dergi vb.) eklenmesi önerilmiştir.