Patates (Solanum tuberosum L.) çeşitlerinde tuz stresi ve Rhizoctonia solani kühn interaksiyonunun moleküler düzeyde incelenmesi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Eskişehir Osmangazi Üniversitesi, FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ, Biyoloji, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2020
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ÇİĞDEM AYDOĞAN
Danışman: Ece Turhan
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Çevresel stres faktörleri, tek başına bitkilerin verimlerini ve besin değerlerini etkiler, ayrıca bitki patojenlerinin habitatlarını da olumsuz yönde etkileyerek patojenlerin yayılmasına neden olur. Bu nedenle, bitkiler aynı anda farklı stres faktörlerine maruz kaldıkları yerde yaşamak için çeşitli stratejiler geliştirmelidir. Bu tez çalışmasında, tuz (NaCl) stresi, Rhizoctonia solani ve bu iki stres faktörünün kombinasyonuna farklı tepkiler gösteren patates çeşitlerinin fizyolojik özelliklerinde ve sukroz metabolizmasında meydana gelen değişikliklerin moleküler ve gen ifadesi düzeyinde belirlenmesi hedeflenmiştir. Bu amaçla, üç aşama olarak planlanan denemede 19 ticari patates çeşidi, fizyolojik ve morfolojik farklılıklar ile verim ve verim öğeleri vasıtasıyla ilk olarak tuzluluk toleransı ve ikinci olarak morfolojik farklılıklar vasıtasıyla R. solani' ye dayanıklılık açısından taranmıştır. Yapılan analizler sonucu Russet Burbank (tuza toleranslı, R. solani' ye dayanıklı), Desiree (tuza toleranslı, R. solani' ye hassas), Granola (tuza hassas R. solani' ye dayanıklı) ve Lady Claire (hem tuza hem de R. solani' ye hassas) çeşitleri seçilmiş ve üçüncü aşama olan; kontrol, NaCl, R. solani, R. solani+NaCl interaksiyonu uygulamalarına maruz bırakılmıştır. Çeşitlerin olgunlaşma dönemlerinin ayrı ayrı stres faktörlerine ve kombinasyonuna tolerans göstermeleri üzerinde etkili olduğu düşünülmektedir. Karbonhidratların varlığı ve dağılımının R. solani+NaCl stresine toleransta etkili olduğu belirlenmiştir. Yapılan analizlerde gerek enzim aktivitesi gerekse gen ifade düzeyi sonuçları değerlendirildiğinde özellikle yumru büyümesi ve olgunlaşması dönemlerinde invertazların daha yüksek seviyelerde ifade edildiği tespit edilmiştir. Bitki savunma ve yanıt mekanizmalarındaki rolleri de düşünüldüğünde NaCl, R. solani, R. solani+ NaCl streslerinde invertazların sukroz sintaza kıyasla daha önemli bir rol oynadıkları belirlenmiştir. Bununla birlikte yaklaşık 73, 45 ve 35 kDa moleküler ağırlığa sahip üç dehidrin proteinin NaCl, R. solani, R. solani+ NaCl streslerine toleransta etkili olduğu saptanmıştır.