Eski Uygurcada zamirlerin yapısal ve işlevsel bir incelemesi

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Eskişehir Osmangazi Üniversitesi, SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ, TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2023

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: ARZU ARICAN

Danışman: Ferruh Ağca

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu çalışmada Eski Uygurca dönemine ait eserlerdeki zamir varlığı, zamirlerden türeyen sözcük ve sözcük öbekleri ele alınarak bu sözcüklerin hangi işlevlerde kullanıldığı incelenmiştir. Türk dilinin, ilk yazılı kaynaklardan itibaren karşımıza çıkan zamirler, şahısların, nesnelerin, kavramların yerine geçerek onları temsil eden sözcüklerdir. Zamirler, Eski Türkçenin ilk evresinden itibaren temel işlevlerinin yanı sıra çekim eklerinin kalıplaşmasıyla ve yalın biçimleri ile farklı işlevlerde kullanılmıştır. Ancak bu çalışmanın inceleme alanını oluşturan Eski Uygurca döneminde zamirlerin kullanımı, Uygurların yaşadığı bölge ve sosyo-kültürel çevrenin etkisiyle hem yapısal hem anlamsal hem de işlevsel açıdan çeşitlilik göstermektedir. Eski Uygurcada zamirler ve zamir köklerinden oluşan sözcükler, zarf, edat, bağlaç, ünlem gibi gramatikal işlevlerde kullanılmasının yanı sıra sözlükselleşerek Budist terminolojiye ait bazı kavramları karşılamak için de kullanılmıştır. Bu çalışmanın amacı, Eski Uygurcada kullanılan zamirlerin tarihsel süreç içerisinde uğradıkları yapısal ve işlevsel değişiklikleri ortaya koymaktır. Bu doğrultuda art zamanlı inceleme yöntemi kullanılarak Eski Uygurca dönemine ait eserler incelenmiş ve elde edilen bulgular değerlendirilmiştir.