MEMLÛK KIPÇAK SAHASINDA YAZILMIŞ SÖZLÜK-GRAMERLERDE KILINIŞ

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Eskişehir Osmangazi Üniversitesi, SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ, TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2024

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: SÜLEYMAN ALPER SÖKMEN

Danışman: Erdoğan Boz

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Çalışmamız iki bölümden oluşmaktadır. İlk bölümde Kıpçak Türkçesiyle yazılmış eserler ve bu başlık altında Memlûk Kıpçak sahasında yazılmış sözlük-gramerler tanıtılmıştır. Sonra fiil kavramı üzerinde durulmuş; geleneksel ve dilbilimsel fiil sınıflandırmaları verilmiştir. Bu bölümde ayrıca kılınış, kılınış görünüş ilişkisi ve kılınışa göre yapılmış fiil tasnifleri üzerinde durulmuştur. İkinci bölümde Memlûk Kıpçak sahasında yazılmış sözlük-gramerlerde geçen fiillerin kılınış uygulaması yapılmıştır. Kılınış, temelde fiillerin söz dizimsel kullanım sahasına çıkmadan önceki iç zamanlarını yansıtır. Fiiller, kullanım sahasına çıktıktan sonra ekler ve kılınış işaretleyicilerle iç zamanlarında değişimler olabilmektedir. Bu durumda fiillerin sözlüksel ve nesnel olan iç zamanları öznellik özelliğini de kazanmaktadır. Biz, Memlûk Kıpçak sahasında yazılmış sözlük- gramerlerde yer alan fiilleri tespit ettikten sonra, Johanson'un ortaya koyduğu kılınış ölçütlerine göre bu fiillerin iç zamanlarını üç grupta (ön sınırı vurgulayanlar, son sınırı vurgulayanlar ve sınır vurgulamayanlar) ele aldık. Dolayısıyla çalışmamız, metin bağlamsal değil, sözlüksel bir çalışma olmuştur. Değerlendirme ve sonuç başlığında ise Memlûk Kıpçak sahasında yazılmış sözlük-gramerlerde geçen fiillerin kılınış özellikleriyle ilgili bulguları sayısal ve oransal olarak ortaya koyup yorumladık.