Tercümânü'l-lügat (Sözlükbilimsel inceleme, metin)
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Eskişehir Osmangazi Üniversitesi, SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ, TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2019
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: EYYÜP ACAR
Danışman: Erdoğan Boz
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Tercümânü'l-Lügat, Nazım bin Muhammed tarafından H 1287 (M 1869) yılında yazılmaya başlanmış, H 1288/1289 (M 1870/1871) tarihlerinde basılmıştır. Eser iki cilt ve toplamda 995 sayfadan oluşmakta ve çok dilli sözlük tarihi açısından büyük değer taşımaktadır. Sözlükte Arapça, Farsça ve Türkçe maddebaşlarına yer verilmektedir. Eser kendi yapısına münhasır olup kendinden önce yazılan sözlüklerden farklılıklar arz etmektedir. Sözlükçülük tarihi çok eski zamanlara kadar uzanan bir millet olarak geçmişte yazılmış olan sözlüklerimizi bugüne kazandırmak ve bu sözlükleri sözlükbiliminin bakış açısıyla incelemek gerekmektedir. Bu gereklilikten hareketle doktora çalışmamız çok dilli bir sözlük olan Tercümânü'l-Lügat'in çeviri yazısının yapılması ve sözlükbilimsel olarak incelenmesi üzerinedir. Tarihi sözlükler sözlükbilim alan yazını ile ilgili kuramsal boşluklar nedeniyle kapsamlı bir değerlendirmeye tabi tutulamamıştır. Yapılan lisansüstü çalışmalar "sözlükbilimsel inceleme" başlığından hareketle daha çok sözlüklerin çeviri yazıları ile birlikte sözlüğe ilişkin dilbilgisel incelemeler şeklindedir. Dolayısıyla bu tür çalışmalar derleyici-sözlük-kullanıcı ilişkisi anlamında kapsamlı bilgiler vermemektedir. Bu çalışmada ayrıca bir inceleme yöntemi önerilmeyecektir. Sözlüklerin bileşenlerinden yola çıkararak oluşturulan yöntem Tercümânü'l-Lügat'e uyarlanacaktır. Anahtar sözcükler: Tercümânü'l-Lügat, çok dilli sözlük, sözlükbilim, sözlükbilimsel inceleme.