III. Mustafa'nın Evkafı (1764-1814 Dönemi)
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Eskişehir Osmangazi Üniversitesi, İNSAN VE TOPLUM BİLİMLERİ FAKÜLTESİ, TARİH BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Mustafa Kocakaya
Danışman: Meral Bayrak
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:XVIII. yüzyılda yirmi altıncı Osmanlı padişahı olarak tahta geçen III. Mustafa'nın evkafı bu tezin konusunu oluşturmuştur. III. Mustafa başta İstanbul olmak üzere Rodos ve Sakız Adası'da bulunan hayrâtı hayata geçirerek insanlığın istifadesine sunmuş, vakfın sürekliliğini temin etmek için pek çok gelir kaynağı bağışlamıştır. Laleli Vakfı olarak da bilinen vakfa ait vakfiye ve zeyllerde, vakıf eserler, kurumlarda istihdam edilmesi istenilenler, bunların görev tanımları ile alacakları ücretlerden ayrıntılı bir şekilde bahsedilmiştir. Ayrıca vakıf tarafından yapılacak harcamaların karşılanması için bağışlanan taşınmazlar, bunlardan elde edilecek gelirler ve bunların nerelerde kullanılması gerektiği hakkında detaylı bilgiler verilmiştir. Vakıflar Genel Müdürlüğü Arşivi'nde bulunan 642 numaralı defterde yer alan 15 Muharrem 1178/15 Temmuz 1764 tarihli vakfiye ve farklı zamanlarda hazırlanan beş adet zeyl esas alınarak hayrât ve akarât tanıtılmaya çalışılmıştır. Ayrıca Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi'nde bulunan Evkaf Haremeyn Muhasebesi Defterleri ışığında vakfın ilk elli yıllık işleyişi değerlendirilmiştir. III. Mustafa Evkafı, başta mukataalardan elde edilen gelirler ve diğer taşınmazların kiralarından sağladığı kazanç sayesinde vakıf çalışanlarının ücretlerini ve kurumlar için yapılan tüm harcamaları zorlanmadan karşılamıştır. Kesintisiz hizmet verdiği anlaşılan vakıf, Osmanlı Devleti'nin son yıllarına kadar varlığını devam ettirmiştir. Günümüzde vakıftan geriye kalan bazı kurumlar III. Mustafa'nın adını yaşatmaya devam etmektedir.