Don Stresi Koşullarında Zeytinde Nişasta Metabolizmasında Meydana Gelen Değişimlerin Moleküler Düzeyde İncelenmesi

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Eskişehir Osmangazi Üniversitesi, FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ, TARIMSAL BİYOTEKNOLOJİ ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2021

Tezin Dili: İngilizce

Öğrenci: DENİZ SUSAN MUTİ

Danışman: Ece Turhan

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Don stresi altındaki zeytin bitkisinin nişasta metabolizmasındaki değişimler iki çeşitte moleküler düzeyde incelenmiştir. Çelebi (İznik) çeşidi düşük don toleransına sahiptir ve Memeli çeşidi ise yüksek don toleransına sahiptir. 1003 öncelikli alan 215O811 nolu TÜBİTAK projesi kapsamında (ana poje no 215O797) desteklenen bu çalışmada Bornova Zeytincilik Araştırma Enstitüsü'nde yer alan diğer alt proje (proje no: 215O812) ekibi tarafından daha önce TAGEM/BBAD/13/A08/P06/02 projesi kapsamında belirlenen dona toleransı düşük olan Çelebi (İznik) ve yüksek olan Memeli çeşitlerinde fidan üretimi yapılarak ana projenin yapıldığı İstanbul Bilgi Üniversitesi Genetik ve Biyomühendislik Bölümü'ne gönderilmiştir. Tüplü fidanlar, kontrollü don testleri uygulaması için sıcaklık ve nem kontrollü olan kabinine yerleştirilmiştir. Kontrol bitkilerine ise don testleri uygulanmamıştır. Kabininin sıcaklığı +4 ºC'den itibaren 2ºC/sa hızla kademeli olarak -20 ºC'ye kadar düşürülmeye başlanmış ve +4, 0, -4, -8, -12, -16 ve -20ºC sıcaklık kademelerinde analizler için örneklemeler yapılmıştır. Her iki çeşitte de düşük sıcaklıkta nişasta içeriği azalırken glikoz ve maltoz içeriği artmıştır. β-amilaz (BAM) enzim aktivitesi de düşük sıcaklıkta artmış olsa da, BAM aktivitesi dona dayanıklı Memeli çeşidinde dona duyarlı Çelebi (İznik) çeşidine göre daha yüksek bulunmuştur. BAM1 gen ekspresyonu düşük sıcaklıklarda Memeli çeşidinde yukarı regüle edilmiştir, ancak Çelebi (İznik) çeşidinde ya kontrol uygulamasına yakın ya da azaldığı görülmüş. Sonuç olarak, donma toleransının, BAM enzimine bağlı nişastanın parçalanmasının bir ürünleri olan glikoz ve maltoz içeriğindeki artışla ilişkili olduğu belirlenmiştir. Ayrıca, dona dayanıklı zeytin çeşitlerinin ıslahında BAM1 geninin bir işaretleyici gen olarak kabul edilebileceği sonucuna varılmıştır. Anahtar Kelimeler: β-amilaz, don stresi, glikoz, maltoz, nişasta, Olea europaea L.