Öğretmenlerin kimlik ve tükenmişlik algıları arasındaki ilişki


Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Eskişehir Osmangazi Üniversitesi, EĞİTİM BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2018

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: NEVİN UÇAR ÇELEBİ

Danışman: Elif Aydoğdu

Özet:

Amaç: Bu araştırmanın amacı ilkokul ve ortaokullarda görev yapan öğretmenlerin, öğretmen kimliği algıları ile tükenmişlik düzeyini belirlemek ve bunlar arasındaki ilişkiyi incelemektir. Ayrıca öğretmenlerin kimlik ve tükenmişlik algı düzeylerinin cinsiyet, öğretim kademesi, alan, kıdem ve okulun sosyo-ekonomik düzeyi değişkenlerine göre farklılaşıp farklılaşmadığı tespit edilmiştir. Yöntem: Bu araştırmada öğretmen kimliği ve tükenmişlik düzeyi arasındaki ilişkinin tespit edilmesi için ilişkisel model kullanılmıştır. Çalışmanın örneklemini Kütahya ilinde görev yapan 405 ilkokul ve ortaokul öğretmeni oluşturmaktadır. Bu araştırmada veriler “Öğretmen Kimliği Ölçeği” ve “Maslach Tükenmişlik EnvanteriEğitimci Formu” ile toplanmıştır. Verilerin çözümlenmesinde betimsel istatistikler, t-Testi, ANOVA ve Pearson korelasyon analizi kullanılmıştır. Bulgular: Bu araştırmada öğretmenlerin kimlik algılarının mesleki kimlik (X̄=4,163), grup kimliği (X̄=3,779) ve örgüt kimliği (X̄=3,756) boyutlarında “katılıyorum” düzeyinde olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca öğretmenlerin duygusal tükenmeyi (X̄=3,374) “ayda bir kez” yaşarken, duyarsızlaşma (X̄=2,075) ve düşük kişisel başarı hissini (X̄=2,452) “yılda birkaç kez” yaşadıkları ortaya çıkmıştır. Bu araştırmada öğretmenlerinin kimlik algılarında cinsiyet ve tükenmişlik düzeylerinde cinsiyet, öğretim kademesi, alan ve kıdem değişkenlerine göre farklılaşmalar tespit edilmiştir. Bunun yanı sıra öğretmenlerin mesleki kimlik algıları ile duygusal tükenme (r=-,260, p<.01), duyarsızlaşma (r=-,260, p<.01) ve düşük kişisel başarı hissi (r=-,320, p<.01); grup kimliği algıları ile duygusal tükenme (r=-,222, p<.01), duyarsızlaşma (r=- ,202, p<.01) ve düşük kişisel başarı hissi (r=-,224, p<.01); örgüt kimliği algıları ile duygusal tükenme (r=-,269, p<.01), duyarsızlaşma (r=-,169, p<.01) ve düşük kişisel başarı hissi (r=-,249, p<.01) arasında anlamlı ilişkiler tespit edilmiştir. Sonuç ve Öneriler: Bu araştırma sonucunda öğretmenlerin kimlik algılarının yüksek olduğu ve düşük düzeyde tükenmişlik yaşadıkları ortaya çıkmıştır. Kadın  öğretmenlerin mesleki kimlik algılarının; erkek öğretmenlerin ise örgüt kimliği algılarının yüksek olduğu görülmüştür. Öğretmenlerin tükenmişlikleri bağlamında ise erkek öğretmenlerin daha fazla duyarsızlaşma hissettiği açığa çıkmıştır. Ayrıca ortaokul kademesinde çalışanların ilkokullara ve branş öğretmenlerinin sınıf öğretmenlerine göre fazla duygusal tükenme, duyarsızlaşma ve düşük kişisel başarı hissi yaşadıkları belirlenmiştir. Öğretmenlerin kimlik algılarının artmasının tükenmişliklerini azalttığı ya da kimlik algılarının azalmasının tükenmişliklerini artırdığı sonucu ortaya çıkmıştır. Bu bağlamda araştırmada öğretmen kimliğinin araştırılması, artırılması ve tükenmişliğin azaltılabilmesi bağlamında çeşitli öneriler sunulmuştur.