Cem Sultan Dîvânı (Bağlamlı dizin ve işlevsel sözlük)

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Eskişehir Osmangazi Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sos.Bil.Enst.Md.Lüğü, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: LEVENT KORKMAZ

Danışman: Tuba Onat Çakıroğlu

Özet:

Bağlamlı dizin ve işlevsel sözlüklerin temel amacı, bir metnin söz varlığının barındırdığı anlam(lar)ın kendi bağlamından hareketle tek tek tespit edilerek dizilmesi ve metnin işlevsel bir sözlüğünün hazırlanmasıdır. Türkçenin tarihî metinlerinin her birinin bağlamlı dizin ve işlevsel sözlüğünün hazırlanması Türk dilinin tanıklı büyük sözlüğünün hazırlanmasını sağlayacaktır. Bu büyük hedefi gerçekleştirmek için yürütülen TEBDİZ projesi ile Türkçenin tarihî metinlerinin bağlamlı dizin ve işlevsel sözlükleri dijital ortamda bir araya gelmektedir. Cem Sultan Dîvânı (Bağlamlı Dizin ve İşlevsel Sözlük) adlı çalışmamız da TEBDİZ projesi kapsamında hazırlanmış olup projenin veri tabanına kazandırılmıştır. Çalışmamız aynı zamanda ilgili sözlük hazırlanırken elde edilen verilerden hareketle metnin söz varlığı ve şairin üslubuna yönelik tespitleri de içermektedir. Dört bölümden oluşan çalışmanın birinci bölümü olan Giriş'te çalışmanın amacı, kapsamı ve önemi üzerinde durulmuştur. İkinci bölümde Cem Sultan'ın hayatı, eserleri ve edebî kişiliği ele alınmıştır. Üçüncü bölümde Cem Sultan Divanı'nın söz varlığına dair somut ve istatistikî veriler sunularak üslup tespiti yapılmaya çalışılmıştır. Son bölümde ise Cem Sultan Divanı'nın bağlamlı dizin ve işlevsel sözlüğüne yer verilmiştir. Sözlük hazırlanırken Divan'da yer alan kelimeler ve kelime gruplarının (deyimler, atasözleri, kalıp ifadeler, kelam-ı kibarlar, yardımcı fiiller, Arapça-Farsça terkipler, ayetler, hadisler, dua ifadeleri, beddua ifadeleri) her biri mercek altına alınarak kendi bağlamında kazandığı anlam(lar)ıyla birlikte sözlükte yer almıştır.