1844-45 yılı temettuat sayımlarına göre Söğüt ve kırsalının sosyal ve ekonomik yapısı

İSMAİL GÖKÇE

1844-45 yılı temettuat sayımlarına göre Söğüt ve kırsalının sosyal ve ekonomik yapısı

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Eskişehir Osmangazi Üniversitesi, SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ, TARİH ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2017

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: İSMAİL GÖKÇE

Danışman: NUMAN ELİBOL

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Başbakanlık Osmanlı Arşivinde, ML. VRD. TMT. 09277-09294 ve 09296 numaralı temettuat defterleri verilerine dayalı olarak yapılan çalışmada, 1844-45 (H. 1261) yılında Söğüt kazasına bağlı köy ve mahallelerin sosyal ve ekonomik yapısından detaylı bir kesit sunarak, "bir Anadolu kasabası ve kırsalı örneklemi" resmetmek amaçlandı. Buradan hareketle kaza dâhilinde bulunduğu tespit edilen 4 mahalle ve 14 köye ait 1844-45 seneli temettuat sayımı bilgilerinin önce transkripsiyonu gerçekleştirildi; sonra bunlar, EK 1 ve EK 2'de bir araya getirildi. EK 1 ve EK 2'de yer alan veriler ışığında, kazanın tahmini nüfusu, meslek dağılımı, mülkiyet yapısı, gelir ve vergi dağılımları, vergi yükleri ile kazada yetiştirilen zirai ürünler, istatistiksel yöntemlerle incelendi. Gelir dağılımı ele alınırken iktisat teorisinin temel araçlarından Lorenz eğrisi ve Gini katsayısından istifade edildi. Çalışmada ulaşılan esas bulgu şudur: Kazanın önemli bir bölümünde pazara yönelik bağ ve bahçe ürünleri yetiştirilmektedir. Ancak bağ ve bahçe sahibi işletmeler çok küçüktür ve bunların sermaye donanımları yetersizdir. Nitekim bağ ve bahçecilik yapılan bazı köylerde hane başına ortalama 10-12 dönüm tarım arazisi düşmektedir. Keza aynı köylerde hane başına ortalama yaklaşık 1 büyükbaş hayvan bulunmaktadır. Diğer taraftan, kazadaki toplam gelir ve vergi yükü, haneler arasında büyük ölçüde adil biçimde dağılmıştır. Çalışmada, gerek vergi öncesi gerekse vergi sonrası Gini katsayısı 0,38 olarak hesaplanmıştır. Bu anlamda çalışma, 19. yüzyıl ortalarında Söğüt kazasında pazara yönelik ziraî ürün yetiştirilmesine rağmen, sermaye biriktirmenin güç olduğunu ortaya koymaktadır. Anahtar kelimeler: Söğüt, temettuat, tarım, meslek, vergi.