Nano-ZnO uygulamasının aspir bitkisinin kadmiyum fitoekstraksiyonuna etkisinin araştırılması

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Eskişehir Osmangazi Üniversitesi, FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ, Toprak Bilimi ve Bitki Besleme, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2019

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: FATİH AHMET YENTÜR

Danışman: Hatice Dağhan

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Günümüzde, ağır metallerle kirlenmiş topraklar, dünyadaki en büyük çevre kirliliği sorunlarından biridir. Fitoekstrasiyon yöntemi, ağır metallerle kirlenmiş toprakların temizlenmesinde kullanılabilen en ucuz, çevre dostu yöntemlerden biridir. Bu yöntemin etkinliğini arttırabilmek için son zamanlarda nano teknolojik materyallerden yararlanılmaya başlanmıştır. Bu tez çalışmasında, çinko oksit nanopartikül (ZnO-NP) uygulamasının aspir bitkisinin Cd fitoekstraksiyon potansiyeli üzerine etkilerinin araştırılması amaçlanmıştır. Bu amaçla Hoagland besin çözeltisine artan dozlarda (0-5-10 mg/L) ZnO-NP ve (0-3-6 mg/L) Cd uygulanarak bitkiler 20 gün boyunca kontrollü koşullarda (16/8 saat ışık/karanlık 20-25 C sıcaklık % 60 nem ve 10 klux ışık yoğunluğu) yetiştirilmiştir. Hasat edilmeden önce yaprakların klorofil içerikleri ölçülmüş ve daha sonra bitki örneklerinin kuru ağırlık ve bazı element konsantasyonları (Cd, Zn, N, P, K, Fe, Cu ve Mn) belirlenmiştir. Kontrole göre yaprakların klorofil içeriği, bitki kuru ağırlığı ZnO-NP uygulamaları ile olumlu etkilenmiştir. Ancak Cd uygulamaları bu parametrelerde azalmaya neden olmuştur. Her iki uygulamanın (ZnO-NP ve Cd) klorofil içeriği ve yeşil aksam kuru ağırlığı üzerine etkisi istatistiksel olarak % 1 düzeyinde önemli olarak bulunmuştur. ZnO-NP uygulaması ile yeşil aksam ve kök Zn konsantrasyonları artmıştır. Kadmiyum ve ZnO-NP uygulamaları, kontrol bitkisine göre bitkilerin yeşil aksam N, P, K, Cu ve Mn konsantrasyonlarını azaltırken Fe konsantrasyonunu düşürmüştür. Sonuçlar, artan ZnO-NP uygulama dozlarına bağlı olarak bitkinin Cd akümülasyonunu arttığını ortaya koymuştur. Aspir bitkisi yeşil aksamında, Cd hiperakümülasyon değerinin (100 µg/g) 5,2 ile 8,7 kat fazla Cd biriktirmiştir. Araştırma aspir bitkisinin Cd fitoremediasyon potansiyelinin yüksek olduğunu göstermiştir.