Psikanalitik ve feminist bağlamda edebi inceleme: Kadın varlığının edebi metinlere (Türk-Kanada-Alman) 'proje kadın' ve 'öz kadın' olarak yansıması
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Eskişehir Osmangazi Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Karşılaştırmalı Edebiyat Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2022
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: BAŞAK ÖNER GÜNDÜZ
Danışman: Engin Bölükmeşe
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:
Kavramsal çerçevesini analitik psikoloji ve feminizm verileri ile oluşturan bu
çalışmada, edebi metinlere yansıyan kadın varlığı iki karşıt uç olarak ele alınmıştır:
proje kadın ve öz kadın. Edebi inceleme Türk, Kanada ve Alman edebiyatlarından
seçilen üç eser üzerinden yapılmıştır: Pınar Kür’ün ‘Asılacak Kadın’ eseri, Margaret
Atwood’un ‘The Edible Woman’ (Evlenilecek Kadın) eseri ve Renate Eder’in (Ayşe
ile birlikte) ‘Mich Hat Keiner Gefragt’ (Bana Hiç Kimse Sormadı) eseri.
Çalışmanın ilk iki bölümü, edebi incelemeye yön verecek olan teorik bilgiyi
sunar. İlk bölüm öncelikle insan ruhunun bilinmeyen bir parçası olan bilinçdışını
keşfeden Sigmund Freud’un çalışmalarını ele alır. Ardından çalışmada esas izlenecek
verileri sunan Carl Gustav Jung’un çalışmaları ele alınır. Psikanalizin, bir ruh bilimi
olmasının ötesinde nasıl çok katmanlı bir disiplin olduğu ve sanat eserlerinin
incelenmesinde bir başvuru kaynağı haline geldiği açıklanır. Jung’un kişiliğin
oluşmasında özel bir önem atfettiği ‘anima/animus, persona, gölge, ben’ arketipleri
açıklanır. Bu arketipler, çalışmanın ikinci bölümünü oluşturan feminizm konusu ile
birleştirilerek iki yeni kavram önerisinde bulunulur: proje kadın ve öz kadın.
Çalışma, kavramsal çerçevesini oluşturduğu analitik psikoloji ve feminizm
verilerinden yararlandığı için yöntem olarak psikanalitik ve feminist yaklaşımı
kullanır. Çalışmada izlenen yöntemler – psikanalitik yöntem ve feminist edebiyat
eleştirisi – üçüncü bölümün konusu olmuştur. Eser odaklı yapılan çalışmanın dördüncü
bölümünde, metinlerde geçen anti-feminist ifadeler ve durumlar, proje kadın ya da öz
kadın kavramlarına örnek oluşturacak şekilde ele alınır. Elde edilen bulgular, sonuç
bölümünde ayrıntılı olarak ele alınmış olmakla birlikte, bulguların Karşılaştırmalı
Edebiyat ya da Kadın Araştırmaları alanında yapılacak feminist yöntem
incelemelerine örnek teşkil etmesi düşünülmektedir.