Türkiye bor madenciliğinde verimlilik analizleri

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Eskişehir Osmangazi Üniversitesi, FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ, MADEN MÜHENDİSLİĞİ ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2006

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: SEYHAN ÖNDER

Danışman: ADNAN KONUK

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

TÜRK YE BOR MADENC L Ğ NDE VER ML L K ANAL ZLERSeyhan ÖNDERÖZETTürkiye, dünyada en büyük bor rezervine sahip ülkedir. Bu rezervin en etkilişekilde değerlendirilebilmesi için verimlilik ölçüm ve değerlendirme çalışmalarınaönem verilmesi, ülkemizin bu doğal kaynaktan elde edeceği kazançları da artıracaktır.Türkiye bor madenciliğinde sektörel ve işletme düzeyinde verimliliğin ölçümüve değerlendirilmesi amacıyla yapılan bu çalışmada, öncelikle verimlilik kavramı veözellikleri tanıtılmış, verimlilik ölçüm modellerinde kullanılan indeksler ve özellikleriverilmiştir. Bu indekslerden Fisher ideal indeksi seçilmiş ve Kazukiyo Kurosawatarafından geliştirilen AIPR modelinin kullandığı indeksler yerine Fisher ideal indeksikullanılarak, verimlilik ölçüm modeli geliştirilmiştir. Daha sonra, geliştirilen verimlilikölçüm modelinin uygulaması, 1999-2003 yılları arasında ABC Bor şletmeMüdürlüğünde ve 1980-2001 yılları arasında Türkiye bor madencilik sektöründeyapılmıştır.Yapılan çalışma sonucunda, baz alınan yıla göre bor madenciliği sektöründekârlılık ve verimlilik yüksek olmasına rağmen, işletme düzeyinde karlılığın yüksekverimliliğinin düşük olduğu belirlenmiştir. Verimlilik düşüşünde de yükselişinde de enbüyük payın teknolojik değişime ait olduğu belirlenmiştir. Ayrıca işgücü ve sermayemaliyetlerinin toplam maliyet içindeki oranlarının oldukça yüksek olduğu tespitedilmiştir. şletme ve sektörde kârlılık yüksek olduğundan verimlilikle ilgili çalışmalaragereken önem verilmemektedir. Ancak bor pazarında sınırlı sayıda üretici olduğundanve ürün grubunun birbirini ikame edebilme özelliği olduğundan dolayı, rekabetamacıyla ileride yaşanabilecek fiyat düşüşleri verimlilik ölçme ve değerlendirmeçalışmalarını ön plana getirecektir.