Ankara-Kızılcahamam ağzı (İnceleme-metin-sözlük)
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Eskişehir Osmangazi Üniversitesi, SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ, Sos.Bil.Enst.Md.Lüğü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: SAMET ÜNBULDUK
Danışman: Arya Dilek Erenoğlu Ataizi
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Türkçenin kıymetli hazinelerinden olan ağız özelliklerini incelemek, Türk dilinin zenginliklerinin ortaya çıkarılması açısından çok önemlidir. Yapılan ağız incelemeleri ile gizli kalmış veya daha önce ortaya çıkamamış dil özellikleri gün yüzüne çıkmaktadır ve gelecekte yapılabilecek çalışmalara kaynaklık sağlayacaktır. Ankara ve çevresi ile ilgili daha önce pek çok dil çalışması yapılmış olmasına rağmen Kızılcahamam ilçesi ve köylerinde detaylı bir ağız çalışması yapılmamıştır. Bu sebeple ele aldığımız bu çalışma, Kızılcahamam köyleri ve çevresini de kapsayan ilk ağız çalışmasıdır. Bu bölgede yaşayan ve Çıtak olarak adlandırılan halkın ağız özelliklerini ortaya koymak açısından bu çalışma seçilmiştir. Ankara'nın 82 km kuzeyinde bulunan Kızılcahamam, Türkiye'nin iki büyük şehri olan Ankara ve İstanbul arasında bağlantı konumundadır. İlk olarak Hristiyan yerleşimi olan bölge daha sonra Türk Beylikleri, Selçuklular ve Osmanlı İmparatorluğu'nun önemli geçiş noktası olmuştur. Günümüzde ise Türkiye'nin başkentinin ilçesi konumunda olan Kızılcahamam Ankara'ya yakınlığı, doğasıyla, tarihi özellikleri ve kaplıcalarıyla ilgi çekici bir hale gelmiştir. İlçe ve çevresinin ağzı Anadolu'nun Batı Grubu ağızlarındaki özelliklerinin yaşadığını görürüz. Bu çalışmamızda Kızılcahamam'ın Akdoğan, Bağlıca, Berçinyayalar, Bulak, Gümele, Güvem, İğmir köyleri ağızları saha araştırması yöntemiyle araştırılmış ve inceleme sonuçları örnekleriyle gösterilmiştir. Çalışma sırasında yapılan saha araştırmalarından elde edilen verilerden yola çıkılarak ses ve şekil bilgisi özellikleri, ölçünlü Türkiye Türkçesi'nden ayrılan yönleri ile incelenmiştir. Ses bilgisi bölümünde sesler ve ses değişiklikleri incelenmiştir. Şekil bilgisi bölümünde ise çekim ekleri ve yapım ekleri ele alınmıştır. Sözlük kısmında ise Kızılcahamam ağzına özgü kelimelerin ölçünlü Türkiye Türkçesindeki karşılıkları verilmiştir.