İlkokul matematik ders kitaplarındaki problemlere eşlik eden görsellerin incelenmesi ve öğretmenlerin görsel kullanımına yönelik görüşleri
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Eskişehir Osmangazi Üniversitesi, EĞİTİM BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ, MATEMATİK VE FEN BİLİMLERİ EĞİTİMİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2021
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: BÜŞRA NUR YORGUN
Danışman: Emre Ev Çimen
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Bu araştırmanın amacı ilkokul matematik ders kitaplarındaki problemlere eşlik eden görselleri işlevine ve doğasına göre incelemek ve ilkokullarda görev yapan sınıf öğretmenlerinin görsel kullanımına ilişkin görüşlerini belirlemektir. Yöntem: Araştırma nitel araştırma desenlerinden durum çalışması modeli ile yapılmıştır. Araştırma kapsamında 2019-2020 eğitim öğretim yılında Milli Eğitim Bakanlığı tarafından önerilen ve ilkokullarda okutulan 1, 2, 3 ve 4. sınıf matematik ders kitaplarından birer adet toplamda dört ders kitabı incelenmiştir. Sınıf öğretmenlerinin görsellerin kullanımına ilişkin görüşlerini almak için altı öğretmen ile görüşülmüştür. Veri toplama aracı olarak kitap incelemesinde kitap inceleme formu ve öğretmenlerle görüşmede öğretmen görüşme formu kullanılmıştır. Bulgular: Kitapların incelenmesi sonucunda; birinci sınıf matematik ders kitabından dördüncü sınıf matematik ders kitabına kadar kademe yükseldikçe soruların eşlik eden görsellerin bulunma oranları düşmüştür. Her bir sınıf kademesinde sorulara eşlik eden görsellerin işlevlerine göre "gerekli görsel", doğasına göre "tek görsel" kategorisinde bulunma oranlarının daha yüksek olduğu tespit edilmiştir. Kitaplarda yapısal görsellerin ise çok düşük oranda yer aldığı tespit edilmiştir. Görsellerin daha çok alıştırma tarzı sorularda kullanıldığı görülmüştür. Öğretmenlerle yapılan görüşmelerden elde edilen ifadelerden, tüm öğretmenlerin görsellerden yararlandıkları, öğrencilerini de görsellerden yararlanmaları konusunda teşvik ettikleri sonucuna ulaşılmıştır. Ayrıca, öğretmenlerin görsellere yönelik temel bilgilerinin iyi düzeyde olduğu ve görselleri kategorize edebildikleri görülmüştür. Öte yandan, öğretmenlerin kitaplarda bulunan görselleri yetersiz buldukları, çoğu zaman konuyu anlatırken veya soruyu çözerken farklı görsellerden yararlandıkları ve görselleri farklı amaçlarla kullandıkları belirlenmiştir. Sonuç ve Öneriler: Ulaşılan sonuçlar çerçevesinde, ilköğretim matematik ders kitaplarındaki görsellerin gerek nicelik gerekse nitelik bakımından daha da iyileştirilebileceği değerlendirilmektedir. Bu kapsamda, kitaplarda sorulara eşlik eden görsellerin kitapta bulunma oranları ve görsel sınıflandırmalarının dağılımı sistematik biçimde ele alınıp standardize edilebilir ve ilgisiz görsel kullanımı önlenebilir. Ayrıca, öğrencilerin ve öğretmenlerin görsellerin kullanımı konusunda eğitilmeleri, kitap yazarlarının kitaplara görsel eklerken görsellerin işlevi ve doğası bakımından bilinçli tercihler yapmaları sağlanabilir. Gelecekte yapılacak araştırmalar için ise, farklı yayınevlerine ait ders kitapları ile ortaokul ve lise matematik ders kitaplarının da görseller bakımından incelenmesi önerilmektedir.