Özel Eğitim Öğretmenlerinin Ağır ve Çoklu Yetersizliği Olan Öğrencilere Sunulan Eğitim Hizmetlerine İlişkin Görüşleri
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Eskişehir Osmangazi Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Özel Eğitim Bilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: MAİDE KOLAY
Danışman: Mine Sönmez Kartal
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:
Amaç: Bu araĢtırmanın genel amacı, ağır ve çoklu yetersizliği olan öğrencilere
sunulan eğitim hizmetlerine iliĢkin özel eğitim öğretmenlerinin görüĢlerini
belirlemektir.
Yöntem: Bu araĢtırmada, nitel araĢtırma desenlerinden fenomenoloji deseni
kullanılmıĢtır. Ağır ve çoklu yetersizliği olan öğrencilerle deneyim sahibi on özel eğitim
öğretmeni araĢtırmanın çalıĢma grubunu oluĢturmuĢtur. On bir ana sorudan oluĢan yarı
yapılandırılmıĢ görüĢme formu ile görüĢmeler gerçekleĢtirilmiĢtir. Elde edilen veriler
içerik analizi ve betimsel analiz yöntemleriyle analiz edilerek yapılan kodlamalardan
beĢ tema ve on dört alt temaya ulaĢılmıĢtır.
Bulgular: Ağır ve çoklu yetersizliği olan öğrencilere sunulan eğitim
hizmetlerinin niteliğini olumlu anlamda etkileyen etmenlerin; özel eğitim öğretmenleri,
özel eğitim anaokulları, Özel Eğitim Okulları’nda hemĢirenin olması, müfredat
içeriklerin ağır ve çoklu yetersizliği olan öğrencilere uygun hale getirme çalıĢmaları ve
devletin özel eğitim alanını desteklemesi olduğu bulgusuna ulaĢılmıĢtır. Ağır ve çoklu
yetersizliği olan öğrencilere sunulan eğitim hizmetlerinin niteliğini olumsuz etkileyen
noktalar genel olarak; ağır ve çoklu yetersizliği olan öğrencilerin ihtiyaç duyduğu alan
uzmanlarının ve destek personellerinin eksikliği ve niteliğiyle ilgili sorunlar, eğitim
ortamının öğrencilerin gereksinimlerine tam olarak hitap etmemesi, aile ile karĢılaĢılan
sorunlar, materyal ve teknoloji eksikliği ve ağır ve çoklu yetersizlik ile ilgilenen
akademisyen sayısının az olması bulgusuna ulaĢılmıĢtır. Aynı zamanda katılımcılar, ağır
ve çoklu yetersizliği olan öğrencilere sunulan eğitim hizmetlerinin niteliğini olumsuz
etkilediğini söyledikleri noktalara önerilerde bulunmuĢlardır. Ağır ve çoklu yetersizliği
olan öğrencilere yönelik öğretimsel düzenlemeler ise; uyarlamalar, BEP ve teknoloji
olarak gruplanmıĢtır. Ağır ve çoklu yetersizliği olan öğrencilerin eğitiminde gerekli olan
2
uzman, personel ve kiĢilerin kimler olduğuna, bu paydaĢlar arasındaki iĢbirliğine ait
bulgulara ulaĢılmıĢtır. Ayrıca özel eğitim öğretmenlerinin ağır ve çoklu yetersizliği olan
öğrencilerle deneyimler temasından; çalıĢma isteğini etkileyen etmenler, bu öğrencilere
eğitim verme ile ilgili kendilerine yönelik yeterlik algıları ve özel eğitim lisans
programının yeterliliğine iliĢin alt temalara ulaĢılmıĢtır. Son olarak, ağır ve çoklu
yetersizliği olan öğrenciler için kapsayıcı eğitim ortamı teması; bu öğrencilere eğitim
verilen yerler ve bu öğrencilerin kaynaĢtırma/bütünleĢtirme yoluyla eğitim
uygulamalarından faydalanabilme durumu alt temaları ile incelenmiĢtir.
Sonuç ve Öneriler: Ağır ve çoklu yetersizliği olan öğrencilere sunulan eğitim
hizmetlerinin niteliğine iliĢkin görüĢlere bakıldığında; niteliği olumsuz olarak etkileyen
etmenlerin olumlu olarak etkileyen niteliklerden fazla olduğu görülmüĢtür. Ağır ve
çoklu yetersizliği olan öğrencilere hazırlanan BireyselleĢtirilmiĢ Eğitim Programının
kalitesini etkileyen etmenlerin var olduğu ortaya çıkmıĢtır. Bu öğrencilerin
gereksinimlerini karĢılanması için; alan uzmanlarına yer verilmesi ve iĢbirliğine dayalı
ekip çalıĢmasının sağlanması gerektiği sonucuna ulaĢılmıĢtır. Özel eğitim öğretmenleri,
ağır ve çoklu yetersizliği olan öğrencilere eğitim verme konusunda kendilerini yeterli
hissetmektedir. Özel eğitim öğretmenleri ağır ve çoklu yetersizliği olan öğrencilerle
çalıĢma isteğini etkileyen etmenleri ifade ederken hem olumlu hem olumsuz yöndeki
söylemlere yer vermiĢlerdir. Özel eğitim lisans programında uygulamanın yeterli
olmaması, ağır ve çoklu yetersizliği olan öğrencilere eğitim verme konusunda öğretmen
adaylarının yeterliliğini olumsuz yönde etkilemektedir. Ağır ve çoklu yetersizliği olan
öğrencilerin kaynaĢtırma/bütünleĢtirme yoluyla eğitim almaları Ģu anki sistemde
mümkün gözükmemektedir.