Keşşâf Tefsiri'nin Tarihsel Bağlamı: Hermenötik Bir Analiz

ŞEYMA ALTAY

Keşşâf Tefsiri'nin Tarihsel Bağlamı: Hermenötik Bir Analiz

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Eskişehir Osmangazi Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Temel İslam Bilimleri (Dr), Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2020

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: ŞEYMA ALTAY

Danışman: Fatma Asiye Şenat

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Keşşâf Tefsiri'nin tarihsel bağlamı üzerine yapılan bu çalışma, bir giriş ve üç bölümden oluşmaktadır. Giriş kısmında çalışmanın problemi, yöntemi, amacı, önemi ve kaynakları hakkında bilgiler verilmiştir. Teorik zeminin inşa edildiği ilk bölümde, Kur'ân tefsiri ve hermenötik konusu işlenmiştir. Bu bağlamda tefsir faaliyetinin yapısını ortaya koyabilmek için, yorumların kaynağı olan bilginin yapısına ve oluşum sürecine yer verilmiştir. Tefsir ile hermenötik arasındaki bağlantı, İslamî gelenekte açıklama ve yorumlamanın karşılığı tefsir ve te'vil kavramlarına dayanılarak izah edilmiştir İkinci bölümde Keşşâf'ın bireysel ve sosyokültürel bağlamı incelenmiştir. Bireysel yönden Zemahşerî'nin kişisel özellikleri, hayatı ve tecrübelerinin tefsirindeki izleri, sosyokültürel yönden ise dönemindeki mezhebî ortam, kültür, sanat, hukuk, ahlak gibi unsurların Keşşâf'a yansımaları incelenmiştir. Çalışmanın üçüncü bölümünde Keşşâf tefsirinin ilmî bağlamı ortaya konmuştur. Öncelikle tefsirinden hareketle Zemahşerî'nin ilme yaklaşımı tespit edilmiştir. Daha sonra müfessirin dinî ilimler, beşerî ilimler ve tabiî ilimler hakkındaki bilgi birikiminin ve dönemindeki ilim anlayışının Keşşâf'taki izdüşümleri araştırılmıştır. Anahtar Kelimeler: Zemahşerî, Keşşâf, Hermenötik, Tefsir, Te'vil, Mu'tezile.