Akademik Veri Yönetim Sistemi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Eskişehir Osmangazi Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Eğitim Bilim. Ens., Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2022
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: İBRAHİM HAMZA YALÇIN
Danışman: Kerim Şen
Özet:
Amaç: Bu araştırmanın temel amacı, küresel COVID-19 pandemisi sürecinde Millî Eğitim Bakanlığı’nın TRT EBA TV’de yayınladığı uzaktan sosyal bilgiler derslerinde hak ve özgürlüklerin nasıl öğretildiğini tespit etmektir. Bu doğrultuda hak ve özgürlüklerin öğretildiği derslerde temel kavramların nasıl açıklandığı, hangi tür örneklerden yararlanıldığı, ne gibi pratik-eylemsel aktivitelerin uygulandığı ve hangi hakların daha yoğun bir şekilde vurgulandığı sorularına yanıt vermek amaçlanmaktadır. Yöntem: Mevcut çalışma temel bir nitel araştırma olarak desenlenmiştir. Çalışmanın veri kaynağını uzaktan eğitim sürecinde TRT EBA TV’de yayınlanan, EBA’nın internet sitesine yüklenen ve hak ve özgürlükleri konu edinen sosyal bilgiler dersleri oluşturmaktadır. Çalışma kapsamına dahil edilen ilgili dersler yoğun olarak Birey ve Toplum ve Etkin Vatandaşlık öğrenme alanlarında yer almakla birlikte Kültür ve Miras öğrenme alanında yer alan dersler de mevcuttur. Çalışma verilerine, ilgili ders videolarının transkripte edilmesiyle ulaşılmıştır. Verilerin analizinde ise içerik analizi ve doküman analizi tekniği kullanılmıştır. Veriler analiz edilirken kod, kategori ve temalar tekrar eden bir süreç içerisinde düzenlenmiş, uzman görüşüne sunularak çalışmanın iç geçerliliğinin sağlanması hedeflenmiş ve güvenilirlik veya tutarlılık artırılmaya çalışılmıştır. Veri kaynağının seçiminde yalnızca hak, özgürlük, sorumluluk gibi anahtar kavramları içeren dersler seçilmemiş, hak ve özgürlükler ile ilişkili olabilecek konu alanlarına sahip olan dersler de içeriği kontrol edilerek seçilmiş ve veri kaynağı farklı öğrenme alanları da dahil edilerek çeşitlendirilmiştir. Bu çeşitlendirme doğrultusunda, araştırmanın nakledilebilirliği (aktarılabilirlik) ve dış geçerliliğinin sağlanması hedeflenmiştir. Aynı zamanda mevcut araştırma sonuçlarına yönelik yapılabilecek değerlendirmelerin, salgın döneminin özel şartları göz önüne alınarak genellenebileceği ve bu doğrultuda dış geçerliliğin artırabileceği düşünülmektedir. 2 Bulgular: Çalışmanın bulgularına göre incelenen derslerde hak ve özgürlüklerin öğretimine dair sunulan bilgilerin yoğun bir şekilde soyut ve teorik nitelikte olduğu saptanmıştır. Hak ve özgürlüklere dair öğretimlerde gerçek dışı- varsayımsal örnekler daha fazla kullanılmaktadır. Ancak sınırlı sayıda da olsa güncel veya gerçek örnek olarak nitelendirilebilecek örnekler de mevcuttur. İncelenen derslerde en yoğun teorik bilgi barındıran hak ve özgürlükler; katılım ve seçme-seçilme hakkı gibi siyasi/kamusal hak ve özgürlükler kapsamındaki haklardır. Hak ve özgürlüklerin öğretiminde en fazla Anayasa referansı tercih edilmektedir. Çocuk Haklarına Dair Sözleşme ve İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi ise Anayasa referansına göre daha az tercih edilmektedir. Son olarak ise incelenen derslerde hak ve özgürlüklerin öğretimine dair pratik-eylemsel aktiviteler neredeyse hiç yer almamaktadır. Ancak sınırlı da olsa öğrencileri pratiğe yönlendiren ifadeler bulunmaktadır. Sonuç ve Öneriler: Mevcut araştırma kapsamında incelenen derslerde gerçek dışı- varsayımsal örneklerin yoğun bir şekilde kullanıldığı soyut ve teorik bir hak öğretimi yapıldığı sonucuna ulaşılmıştır. Aynı zamanda bu araştırma kapsamında incelenen derslerde, davranışsal değişim oluşturma amacından uzak bir şekilde yoğun bir bilgi aktarımı gerçekleştirildiği ortaya çıkmıştır. Bunun sonucunda haklarını teoride kısmen bilen ve uygulamada sorunlar yaşayan bir vatandaşlık profilinin gelişebileceği söylenebilir. Mevcut araştırma kapsamında incelenen derslerde ulusal anayasal hak ve özgürlüklerin, evrensel hak ve özgürlüklere kıyasla daha önemli görüldüğü sonucuna ulaşılmıştır. Aynı zamanda hak ve özgürlüklerin korunmasında devlet ve anayasanın önemli bir rol üstlendiği ve bu bağlamda ulusal ve uluslararası mekanizmaların sınırlı da olsa vurgulandığı ancak hak ve özgürlüklerin korunmasında bireysel çabaların neredeyse hiç yer almadığı tespit edilmiştir. Araştırma kapsamında incelenen dersler, vatandaşlık ve insan hakları eğitimi kapsamında genel bir değerlendirmeye tabi tutulduğunda, geleneksel vatandaşlık eğitimini yansıttığı tespit edilmiştir. Çalışma sonunda sunulan önerilerden bazıları ise hak ve özgürlüklerin öğretiminde güncel ve gerçek örneklerden daha fazla yararlanılabileceği, hak ve özgürlüklerin işlendiği derslerde Çocuk Haklarına Dair Sözleşme’nin daha yoğun bir şekilde kullanılabileceği ve Avrupa Konseyi’nin “Demokratik Kültür Yetkinlikleri Referans Çerçevesi” başlıklı üç ciltlik belgesinin hem müfredat hazırlayıcılar için hem de müfredat uygulayıcılar için bir referans olarak kullanılabileceğidir.